Wat zijn cholesterol supplementen?
Cholesterol supplementen zijn voedingssupplementen die helpen bij het onderhouden van een gezond cholesterolgehalte in het bloed. Ze kunnen bijdragen aan een evenwichtige balans tussen ´goed´ cholesterol en ´slecht´ cholesterol. En dat is belangrijk, want een hoog cholesterolgehalte is een risicofactor bij de ontwikkeling van coronaire hartziekten. (1)
Over cholesterol
Cholesterol heeft vaak een slechte reputatie, maar het speelt een belangrijke rol in verschillende lichaamsfuncties. Het is een vetachtige stof die helpt bij de vorming van cellen, de productie van hormonen en de aanmaak van gal en vitamine D. (2)
Welke soorten cholesterol zijn er?
Veel mensen weten dat cholesterol via onze voeding binnenkomt, maar wist je dat je lichaam ook zelf cholesterol aanmaakt?
De lever reguleert de hoeveelheid cholesterol in je bloed. Het zorgt ervoor dat de balans tussen de verschillende soorten cholesterol goed blijft.
LDL-cholesterol (´slecht´ cholesterol): Kan zich ophopen aan de wanden van bloedvaten.
HDL-cholesterol (´goed´ cholesterol): Verwijdert LDL-cholesterol uit het bloed en brengt het naar de lever voor afbraak.
Om te onthouden: Een gezond cholesterolniveau hangt af van een evenwicht tussen twee belangrijke soorten cholesterol: LDL en HDL. Streef naar een lage hoeveelheid LDL in je bloed en zorg ervoor dat je voldoende HDL hebt.
Werkzame stoffen in cholesterol supplementen.
Natuurlijke cholesterol supplementen combineren vaak diverse kruiden en plantenextracten. Veel van deze voedingsstoffen hebben wetenschappelijk bewezen effecten op het handhaven of verlagen van cholesterol niveaus, zoals:
Omega-3
EPA en DHA, zijn de belangrijkste omega-3 vetzuren en komen vooral voor in vette vis. Ze zijn beide goed voor het hart en dragen bij aan het behoud van een normaal vetgehalte in het bloed.
Heb je een vegetarische of veganistische leefstijl? Dan kun je kiezen voor ons product Vegan DHA olie. De omega-3 vetzuren in dit product zijn gewonnen uit duurzaam gekweekte algen en zijn daarmee geschikt voor een plantaardig dieet.
ALA, of alfa-linoleenzuur, het omega-3 vetzuur uit plantaardige voedingsmiddelen, helpt het cholesterolniveau gezond te houden (ALA kan in het lichaam worden omgezet in EPA en vervolgens in DHA, maar deze omzetting is vaak beperkt).
Vezels
Voedingsvezels, met name oplosbare vezels, binden zich aan cholesterol in de darmen, wat kan helpen om de opname van cholesterol te blokkeren. (3)
In ons Curcumin C3-complex combineren we een aantal krachtige ingrediënten, waaronder:
- Het gepatenteerde FenuFibers®, met vezels van fenegriekzaad dat bijdraagt aan het behoud van een gezonde bloedsuikerspiegel*
- Curcumine, dat het hart en de bloedvaten ondersteunt. * Het Curcumin C3-complex is een extract van de kurkumawortel met minimaal 95% actieve curcuminoïden.
Berberine
Berberine is een stofje dat goed is voor de cholesterolspiegel. * Het komt in hoge concentraties voor in de wortels, stam en schors en bessen van de zuurbes, die tot het plantengeslacht Berberis behoort.
Sinds enkele decennia is berberine steeds bekender geworden in het Westen en neemt het aantal wetenschappelijke studies naar deze bioactieve stof in hoog tempo toe. (4)
In Berberine Premium gebruiken wij het allerbeste berberine extract ter wereld van Rebersa®, met 500 mg Rebersa® Berberine per dosering.
Let op: Claims met (*) zijn gezondheidsclaims in afwachting van Europese toelating.
Plantensterolen
Plantensterolen zijn stoffen die van nature in planten voorkomen en lijken op cholesterol. Deze stoffen zitten onder andere in plantaardige oliën, noten, zaden en volle granen.
Het is aangetoond dat plantensterolen en plantenstanolesters de bloedcholesterol verlagen. (1)
Cholesterol voedingstips
Naast natuurlijke supplementen kun je met de juiste voeding ook bijdragen aan een gezond cholesterolgehalte.
Eet regelmatig de volgende, wetenschappelijk onderbouwde, voedingsstoffen: (1)
- Flavonolen in cacao helpen de elasticiteit van de bloedvaten te bewaren, wat bijdraagt aan een normale bloedcirculatie.
- Vitamine C draagt bij aan de vorming van collageen, wat van belang is voor de bloedvaten.
- Walnoten dragen bij tot de verbetering van de elasticiteit van de bloedvaten.
- Thiamine (vitamine B1) heeft een gunstige invloed op hart.
- De omega-vetzuren EPA en DHA (bijvoorbeeld in vette vis) dragen bij tot de normale werking van het hart.
Gebruikte Bronnen
- Keuringsraad. (z.d.). De Keuringsraad is specialist op het gebied van gezondheidsreclame. - Keuringsraad. https://keuringsraad.nl/claims-database/
Gerelateerde blogartikelen
bloggleRode gist rijst pillen kopen? Hier moet je op letten
Rode gist rijst (ook wel rode rijst gist genoemd) is gefermenteerde witte rijst met een opvallende rood-paarse kleur. Tijdens de fermentatie met de gist Monascus purpureus ontstaat onder andere monacoline K, een natuurlijke stof die lijkt op verbindingen uit cholesterolverlagende medicijnen. Veel mensen kiezen deze gist van rode rijst pillen als natuurlijke ondersteuning van hun vetstofwisseling. Maar hierbij is het goed om te weten dat niet elk supplement even veilig of effectief is. De samenstelling en kwaliteit kunnen sterk verschillen. In dit artikel lees je waar je op moet letten als je rode gist rijst koopt en waarom de juiste dosering en zuiverheid zo belangrijk zijn. Gefermenteerde rode rijst met monacoline K ondersteunt de vetstofwisseling op natuurlijke wijze. De samenstelling en veiligheid kunnen per product verschillen. Niet geschikt voor zwangeren, statinegebruikers, personen met lever- of nierproblemen, kinderen (<18 jaar) en ouderen (>70 jaar). Gebruik maximaal 3 mg per dag. Het EFSA adviseert dagelijs 10 mg per dag als een effectieve en veilige dosering. Echter mogen rode gist rijst pillen om veiligheidsreden nog maar 3 mg bevatten. Inhoudsopgave Criteria voor goede rode gist rijst pillen 1. Maximaal 3 mg monacoline K per dagdosering 2. Getest op citrinine 3. Bevat Co-enzym Q10 4. Met ondersteunende ingrediënten 5. Geen onnodige toevoegingen De beste rode gist rijst pillen De voordelen van rode gist rijst Voor wie zijn rode gist rijst pillen niet geschikt? Conclusie Veelgestelde vragen Criteria voor goede rode gist rijst pillen Dit zijn de belangrijkste punten om op te letten: 1. Maximaal 3 mg monacoline K per dagdosering Sinds 2022 geldt in Europa een limiet van 3 mg monacoline K per dag in supplementen met rode gist rijst (volgens de EFSA). Deze hoeveelheid wordt gezien als een veilige grens, bedoeld om het risico op bijwerkingen te beperken. Hogere doseringen, zoals eerder gebruikelijk (10 mg), zijn niet meer toegestaan in supplementen, omdat ze mogelijk spierpijn of leverklachten kunnen veroorzaken. De grens van maximaal 3 mg wordt daarom beschouwd als een veilige, milde dosering voor gebruik in voedingssupplementen. (1) 2. Getest op citrinine Citrinine is een natuurlijke gifstof (mycotoxine) die kan ontstaan als de fermentatie van rode gist rijst niet goed verloopt. Deze stof kan schadelijk zijn voor onder andere je nieren en daarom gelden er in Europa twee belangrijke limieten. De maximale veilige inname is vastgesteld op 2 microgram per kilo lichaamsgewicht per dag. Voor iemand van 70 kilo komt dat neer op 140 microgram per dag. Voor supplementen geldt een limiet van maximaal 100 microgram citrinine per kilo product. (2) Een goed supplement is hierop getest en bevat óf helemaal geen citrinine, óf alleen sporen die ver onder deze grens liggen. Betrouwbare merken vermelden dit op het etiket of delen een analysecertificaat. Let op deze claims op het etiket: “Getest op citrinine” “Vrij van citrinine” “Citrinine < 100 µg/kg” “Not detected” of “< LOD” (onder de detectiegrens) “100% veilig gehalte, voldoet aan EU-norm” Goed om te weten: Dit dit soort claims zijn alleen betrouwbaar als ze ondersteund worden met een certificaat van analyse van een onafhankelijk laboratorium. 3. Bevat Co-enzym Q10 Rode rijst giste met co-enzym Q10 zijn een logische combinatie die je in veel kwalitatieve producten terugziet. Bij gebruik van statines (medicatie) kan het Q10-gehalte in je lichaam dalen. Omdat monacoline K op een vergelijkbare manier werkt, wordt rode gist rijst daarom vaak gecombineerd met Q10. (3) Co-enzym Q10 is een stof die je lichaam zelf aanmaakt en die betrokken is bij de energieproductie in je cellen Monacoline K, het actieve bestanddeel in gist van rode rijst, lijkt sterk op lovastatine, een veelgebruikte statine (cholesterolverlagend medicijn) 4. Met ondersteunende ingrediënten Sommige supplementen bevatten extra stoffen zoals knoflookextract of antioxidanten. Die kunnen de formule ondersteunen en passen goed binnen een bredere aanpak voor je vetstofwisseling. Kies bij voorkeur voor een formule waarin deze toevoegingen duidelijk vermeld staan, inclusief de hoeveelheid per dosering. Dat zegt veel over de kwaliteit van het product. Knoflookextract (20:1) - 600 tot 1500 mg (4) Druivenpitextract - 100 tot 300 mg (5) 5. Geen onnodige toevoegingen Kies bij het kopen van rode gist rijst pillen altijd voor een product zonder onnodige vulstoffen, kunstmatige kleurstoffen of goedkope bindmiddelen. Een korte, duidelijke ingrediëntenlijst is daarom vaak een goed teken. Dit betekent dat het supplement puur is en met zorg is samengesteld. Zo weet je zeker dat je alleen krijgt wat je nodig hebt. De beste rode gist rijst pillen Cholesterol Premium is een goed voorbeeld van een hoogwaardig supplement op basis van rode gist rijst, omdat het voldoet aan alle belangrijke kwaliteitscriteria: Bevat maximaal 3 mg monacoline K per dagdosering - Volledig in lijn met de wettelijke veiligheidslimiet Getest op citrinine - Om te garanderen dat het product vrij is van deze potentieel schadelijke stof Verrijkt met co-enzym Q10 - Een zinvolle toevoeging aangezien monacoline K (de actieve stof in de gist van rode rijst) op statine-achtige wijze het natuurlijke Q10-gehalte in het lichaam kan verlagen Met hoogwaardig knoflookextract (20:1)* als ondersteunend ingrediënt - Geen zorgen, dit is een geurloze toevoeging, zodat je de voordelen van knoflook krijgt zonder de typische knoflookgeur Geen onnodige toevoegingen - De formule is vrij van overbodige vulstoffen en kunstmatige additieven, wat de zuiverheid van het product ten goede komt Goed om te weten: (*) Het beste knoflookextract heeft een verhouding van 20:1. Dat wil zeggen: Het extract is 20 keer geconcentreerder dan verse knoflook. Dit zorgt ervoor dat je met een kleine hoeveelheid extract toch veel van de actieve stoffen binnenkrijgt die in verse knoflook zitten. De voordelen van rode gist rijst Dit maakt gist van rode rijst interessant: Helpt bij het behoud van gezonde cholesterolwaarden* - Vroeger was bekend dat minstens 10 mg monacoline K per dag kan helpen bij het behouden van een normaal cholesterol. Door veiligheidszorgen is de toegestane dosering nu verlaagd naar maximaal 3 mg, waardoor deze claim voorlopig niet mag worden gebruikt totdat er meer duidelijkheid is over veiligheid en effectiviteit. (6) Ondersteunt hart en bloedvaten* - Gist van rode rijst wordt vaak ingezet als onderdeel van een gezonde leefstijl voor hart en bloedvaten. Ook deze claim staat tijdelijk on-hold volgens Europese regels. (7) Let op: (*) De Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) beoordeelt gezondheidsclaims op supplementen. Een claim die ‘on-hold’ staat, mag tijdelijk niet gebruikt worden vanwege veiligheids- of onderzoeks redenen. Dit betekent niet dat rode gist rijst pillen onveilig zijn, maar het is belangrijk te kiezen voor supplementen die getest zijn op zuiverheid en de maximale dosering respecteren. Wil je meer weten over de reden van discussie omtrent Monacoline K en rode gist rijst pillen? Lees dan mijn artikel over de invloed van Monacoline K op je cholesterolgehalte, waarin ik stap voor stap uitleg hoe het zit. Voor wie zijn rode gist rijst pillen niet geschikt? Het gist van rode rijst bevat stoffen die sterk lijken op medicijnen. Daardoor kan het minder veilig zijn in combinatie met bepaalde medicijnen. Ook is er nog weinig onderzoek gedaan naar de effecten bij sommige groepen. Daarom is het belangrijk om te weten wie beter geen rode gist rijst pillen kan gebruiken. Gebruik rode gist rijst niet als je: Zwanger bent of borstvoeding geeft Andere cholesterolverlagers gebruikt, zoals statines Lever- en/of nierproblemen hebt Jonger bent dan 18 jaar Ouder bent dan 70 jaar Let op: Overschrijd nooit de maximale dosering van 3 mg monacoline K per dag, ook als je jezelf niet herkent in bovenstaande groepen. Conclusie Rode gist rijst is een populair natuurlijk supplement, vooral vanwege de actieve stof monacoline K, dat veel aandacht krijgt in de wetenschap omdat het sterk lijkt op statines. Er is veel discussie over de juiste dosering. Waar de EFSA eerder bevestigde dat 10 mg een effectieve en veilige dosering is, mogen rode gist rijst pillen nu nog maar 3 mg bevatten. Hiermee hanteren ze een ruime veiligheidsmarge totdat er meer bekend is over mogelijke bijwerkingen. Men vermoedt dat de bijwerkingen, die aanleiding gaven tot deze discussie, niet zozeer door de dosering komen, maar eerder te maken hebben met de zuiverheid van het product. Daarom is het belangrijk om altijd te kiezen voor kwalitatieve supplementen die getest zijn op zuiverheid en dosering. Daarnaast is voorzichtigheid geboden bij bepaalde groepen, zoals zwangere vrouwen en mensen die medicijnen gebruiken. Overleg bij twijfel altijd met een arts voordat je start met gist van rode rijst. Zo kun je op een veilige en bewuste manier profiteren van de mogelijke voordelen. Veelgestelde vragen Is rode gist rijst veilig om dagelijks te gebruiken? Rode gist rijst wordt gezien als een supplement dat je alleen veilig gebruikt als je de maximale hoeveelheid van 3 milligram monacoline K per dag niet overschrijdt en geen aandoeningen of medicijngebruik hebt die dit ongeschikt maken. Volg altijd het etiket en overleg bij twijfel met je arts. Waar moet ik op letten als ik rode gist rijst pillen koop? Let op de hoeveelheid monacoline K per dagdosering (maximaal 3 milligram), controle op citrinine, een duidelijke ingrediëntenlijst zonder overbodige toevoegingen en bij voorkeur extra stoffen zoals co enzym Q10 uit betrouwbare bron. Waarom is de hoeveelheid monacoline K in rode gist rijst beperkt tot 3 milligram? In Europa is vastgelegd dat supplementen met rode gist rijst maximaal 3 milligram monacoline K per dag mogen leveren. Deze grens is ingesteld om de kans op bijwerkingen, bijvoorbeeld aan spieren of lever, zo klein mogelijk te maken. Wat is citrinine en waarom moet rode gist rijst daarop getest zijn? Citrinine is een ongewenste gifstof die kan ontstaan als de fermentatie van rode gist rijst niet goed verloopt. Een goed supplement is door een onafhankelijk laboratorium getest en bevat geen of slechts zeer lage hoeveelheden die ruim onder de Europese limieten blijven. Waarom zit er vaak co enzym Q10 in rode gist rijst supplementen? Monacoline K werkt op een vergelijkbare manier als bepaalde cholesterolverlagende medicijnen, die het Q10 gehalte in het lichaam kunnen beïnvloeden. Daarom combineren fabrikanten rode gist rijst vaak met co enzym Q10 als aanvullende voedingsstof. Voor wie zijn rode gist rijst pillen niet geschikt? Rode gist rijst wordt afgeraden voor kinderen, jongeren onder de 18 jaar, ouderen boven de 70 jaar, zwangere vrouwen, mensen die borstvoeding geven, gebruikers van cholesterolverlagende medicijnen en mensen met lever of nierproblemen. Mag ik rode gist rijst gebruiken als ik al statines of andere cholesterolverlagers slik? Nee, het wordt juist afgeraden om rode gist rijst te combineren met cholesterolverlagende medicijnen. Beide werken op een vergelijkbare biologische route, waardoor het effect en het risico op bijwerkingen kunnen veranderen. Overleg altijd met je arts voordat je dit overweegt. Hoe herken ik een kwalitatief goed rode gist rijst supplement op het etiket? Een kwalitatief product vermeldt de hoeveelheid monacoline K per dagdosering, geeft aan dat het getest is op citrinine, heeft een duidelijke opsomming van actieve stoffen zoals rode gist rijst en eventueel Q10 of knoflookextract, en bevat zo min mogelijk hulpstoffen. Hoe lang kan ik rode gist rijst achter elkaar gebruiken? Rode gist rijst is geen product om zomaar onbeperkt en op eigen initiatief langdurig te gebruiken. Zie het als een tijdelijk voedingssupplement binnen een gezonde leefstijl en bespreek duur en dosering met een arts, zeker als je het meerdere maanden wilt inzetten. Ebrina van der Bijl Ebrina is voedingsdeskundige met een diepe toewijding aan gezonde voeding en een duurzame levensstijl, gevestigd in het prachtige Portugal. Haar passie voor natuurlijke en biologische producten vormt de kern van haar werk. Met een achtergrond in Voeding & Diëtetiek en ervaring in productontwikkeling en tekstschrijven, vertaalt ze complexe wetenschappelijke informatie naar praktische adviezen voor een gebalanceerde levensstijl. Lees meer Gebruikte bronnen Norata, G. D., & Banach, M. (2024). The Impact of Red Yeast Rice Extract Use on the Occurrence of Muscle Symptoms and Liver Dysfunction: An Update from the Adverse Event Reporting Systems and Available Meta-Analyses. Nutrients, 16(3), 444. https://doi.org/10.3390/nu16030444 Regulation - 2019/1901 - EN - EUR-LEX. (z.d.). https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2019/1901/oj/eng Qu, H., Guo, M., Chai, H., Wang, W., Gao, Z., & Shi, D. (2018). Effects of Coenzyme Q10 on Statin‐Induced Myopathy: An Updated Meta‐Analysis of Randomized Controlled Trials. Journal Of The American Heart Association, 7(19). https://doi.org/10.1161/jaha.118.009835 Ried, K., Toben, C., & Fakler, P. (2013). Effect of garlic on serum lipids: an updated meta-analysis. Nutrition Reviews, 71(5), 282–299. https://doi.org/10.1111/nure.12012 Anjom-Shoae, J., Milajerdi, A., Larijani, B., & Esmaillzadeh, A. (2020). Effects of grape seed extract on dyslipidaemia: a systematic review and dose–response meta-analysis of randomised controlled trials. British Journal Of Nutrition, 124(2), 121–134. https://doi.org/10.1017/s0007114520000902 Li, Y., Jiang, L., Jia, Z., Xin, W., Yang, S., Yang, Q., & Wang, L. (2014). A Meta-Analysis of Red Yeast Rice: An Effective and Relatively Safe Alternative Approach for Dyslipidemia. PLoS ONE, 9(6), e98611. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0098611 Fogacci, F., Banach, M., Mikhailidis, D. P., Bruckert, E., Toth, P. P., Watts, G. F., Reiner, Ž., Mancini, J., Rizzo, M., Mitchenko, O., Pella, D., Fras, Z., Sahebkar, A., Vrablik, M., & Cicero, A. F. (2019). Safety of red yeast rice supplementation: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmacological Research, 143, 1–16. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2019.02.028
Lees meer
Wat is Monacoline K en wat is de invloed op het cholesterolgehalte?
Monacoline K, een stof in rode rijst gist, wint steeds meer aan populariteit als een natuurlijk supplement om cholesterol te verlagen. Maar wat is monacoline K precies? Hoe werkt het? En is het een veilig alternatief voor statines? In dit artikel lees je alles wat je moet weten over de voordelen en risico's van rode rijst gist. Monacoline K uit rode rijst gist verlaagt cholesterol op statine-achtige wijze, maar is wettelijk beperkt tot 3 mg. Boven 3 mg kunnen statine-achtige bijwerkingen, spierpijn en citrinine-verontreiniging optreden, dus testresultaten zijn essentieel. Gebruik bij risicogroepen (zwanger, medicatie, leverproblemen) is af te raden; overleg altijd met een professional voor veilig gebruik. Inhoudsopgave Wat is Monacoline K? Wat is Rode Rijst Gist? Wat zijn Statines? Waar is rode rijst gist goed voor? Waarom is er discussie over Monacoline K? 1. Geneesmiddel of supplement 2. Gezondheidsrisico's 3. Veilige dosis Zijn rode rijst gist tabletten veilig? Wanneer monacoline K vermijden? Bijwerkingen van rode rijst gist TIP: Neem CoQ10 en vitamine D samen met Monacoline K Wetenschappelijk onderzoek 1. Meta-analyse 1 – 2014 2. Meta-analyse 2 – 2015 3. Meta-analyse 3 – 2019 4. Meta-analyse 4 – 2022 Samenvatting Wat is Monacoline K? Monacoline K is een natuurlijk stofje dat voorkomt in rode rijst gist. Monacoline K is chemisch gezien identiek aan lovastatine, een statine die gebruikt wordt om cholesterol te verlagen. Er kunnen op zijn minst 10 verschillende monacolines aanwezig zijn in rode rijst, waarvan monacoline K in de hoogste concentratie voorkomt. Wat is Rode Rijst Gist? Rode rijst gist is een traditioneel ingrediënt uit de Chinese geneeskunde dat zowel als smaak- en kleurstof in gerechten wordt gebruikt. Het wordt ook wel rode Koji genoemd. Het ontstaat door fermentatie van rijst (Oryza sativa) met de schimmel Monascus purpureus, die de rijst zijn dieprode kleur geeft. Tijdens dit fermentatieproces worden verschillende actieve stoffen gevormd, waaronder monacoline K. In Europa is rode gist rijst populair geworden als voedingssupplement omdat de monacoline K uit rode rijst gist op een vergelijkbare manier werkt als statines. Wat zijn Statines? Statines zijn medicijnen die worden voorgeschreven om het cholesterolgehalte te verlagen en mogelijk het risico op hart- en vaatziekten verminderen. Ze werken door een enzym (HMG-CoA-reductase) te remmen dat een sleutelrol speelt bij de aanmaak van cholesterol in de lever. Hoewel lovastatine in Nederland geen geregistreerd geneesmiddel is, zijn andere statines zoals atorvastatine, fluvastatine, pravastatine, rosuvastatine en simvastatine dat wel. Kortom: Rode rijst gist is gefermenteerde rijst, waarbij tijdens de fermentatie monacoline K ontstaat. Dit stofje werkt op dezelfde manier als statines, medicijnen die worden gebruikt om cholesterol te verlagen. Waar is rode rijst gist goed voor? Rode rijst gist heeft een aantal gezondheidsvoordelen, waarvoor monacoline K grotendeels verantwoordelijk is. Dit zijn de voordelen van rode rijst gist: Volgens wetenschappelijk onderzoek kan monacoline K uit rode rijst gist bijdragen aan het behoud van normale cholesterolgehalten in het bloed Onderzoek toont aan dat rode gist rijst goed wordt verdragen. (1) Daarnaast zijn er aanwijzingen dat het de hartgezondheid zou kunnen ondersteunen, maar om dit effect te bevestigen, is meer onderzoek nodig Hoewel er veel bewijs is over de meeste van deze gezondheidsvoordelen, zijn er ook zorgen over de veiligheid van rode rijst gist supplementen. Waarom is er discussie over Monacoline K? Er is discussie over rode rijst gist om 3 verschillende redenen: 1. Geneesmiddel of supplement Omdat monacoline K in rode rijst gist dezelfde werking heeft als de medicinale statine lovastatine, is er discussie over of het supplement onder geneesmiddelenwetgeving zou moeten vallen. In de Verenigde Staten heeft de FDA bepaald dat producten met hoge concentraties monacoline K als geneesmiddel worden beschouwd, wat betekent dat ze zonder goedkeuring niet verkocht mogen worden. In Europa worden supplementen tot 3 mg monacoline K als veilig beschouwd. Daarboven worden deze middelen als medicijnen aangemerkt. 2. Gezondheidsrisico's Rode rijst gist kan in hoge dosering, net als statines, bijwerkingen hebben, zoals spierpijn en mogelijk nier – en leverproblemen. Er bestaat ook een risico op verontreiniging met citrinine, een giftige mycotoxine die door bepaalde schimmels wordt geproduceerd bij ongunstige productieomstandigheden en vooral schadelijk is voor de nieren. Europese wetgeving stelt een limiet van 2 microgram per kilogram om de veiligheid te waarborgen. Betrouwbare merken voeren kwaliteitscontroles uit en bieden vaak testcertificaten die aantonen dat hun product vrij is van schadelijke stoffen, zoals citrinine. 3. Veilige dosis Vanwege deze gezondheidsrisico's is de regelgeving recentelijk gewijzigd naar een maximale dagelijkse dosis van 3 mg in supplementen. Dit leidt tot discussie, aangezien er voor een significante cholesterolverlaging volgens de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid een dosis van minimaal 10 mg vereist is.(2) Deze dosering is gebaseerd op de bewezen effectieve hoeveelheden van medicinale statines, die variëren van 10 tot 80 mg per dag.(3)(4) Kortom: In Nederland kun je rode rijst gist nog kopen als supplement, maar daarvoor gelden sindskort strengere regels over de dosering en het gebruik ervan. Let op dat het product getest is op citrinine en de grenswaarde niet overschrijdt. Wat betekent dat? Is het nu veilig of niet om monacoline K of rode rijst gist te nemen? Zijn rode rijst gist tabletten veilig? Ja, rode rijst gist supplementen worden over het algemeen beschouwd als een veilig alternatief voor statines, die vaak worden voorgeschreven voor het verlagen van cholesterol. Volgens de recente Europese wetgeving (22 juni 2022) is rode rijst gist als veilig beoordeeld, mits de dagelijkse dosis maximaal 3 mg monacolines bevat.(4) Daarnaast moet het product kenbaar getest zijn op de aanwezigheid van de mycotoxine citrinine. Het beste is wanneer helemaal geen citrinine in gevonden wordt. Zit er wel citrinine in? Vermenigvuldig dan de hoeveelheid met je lichaamsgewicht (kg). Je mag maximaal 2 mcg per kg binnen krijgen. Wanneer beter geen rode gistrijst (monacoline K) gebruiken? Het is niet verstandig om monacoline K of rode rijst gist supplementen te gebruiken wanneer je: Cholesterolverlagende medicatie gebruikt, zoals statines, omdat dit de werking van elkaar versterkt. Lever -of nierproblemen hebt Zwanger bent of borstvoeding geeft (er is onvoldoende bewijs dat dit veilig is voor je kindje) Jonger bent dan 18 jaar of ouder dan 70 jaar (ook hier is niet genoeg bekend over de veiligheid)(3)(4) Neem contact op met je arts voordat je rode gist rijst supplementen gebruikt als je te maken hebt met: Diabetes Een ijzertekort Maagdarmklachten Bijwerkingen van rode rijst gist Doseringen tot 3 mg zijn veilig, daarboven kun je last krijgen van bijwerkingen. Ik noemde al eerder dat klachten als spierpijn en leverproblemen zijn gemeld. Dit zijn alle bijwerkingen van rode rijst gist die tot nu toe bekend zijn: Spierpijn Maag- en darmklachten Milde hoofdpijn Verlaagd ijzergehalte Verminderd geheugen Spierafbraak Alvleesklierontsteking Leverproblemen(3)(4)(5) Waarom Co-enzym Q10 samen nemen met Rode Gistrijst? Hoewel er meer onderzoek nodig is om de effectiviteit volledig vast te stellen, kunnen Coenzym Q10 (CoQ10) en vitamine D nuttige aanvullingen zijn bij spiergerelateerde bijwerkingen. Deze supplementen helpen je spieren te ondersteunen tijdens het gebruik van rode rijst gist supplementen. CoQ10 - Statines in rode rijst gist kunnen de CoQ10-productie verlagen, wat belangrijk is voor de energie in spiercellen. Dus door CoQ10 toe te voegen aan rode rijst gist-supplementen, kun je de energieproductie in spiercellen ondersteunen.(6) Vitamine D - Deze vitamine draagt bij aan de algehele spiergezondheid en zou daarom mogelijk kunnen helpen bij spierklachten tijdens het gebruik van rode rijst gist. Let op: Zorg ervoor dat je je houdt aan de aanbevolen veilige dosering van beide supplementen. Wetenschappelijk onderzoek rode gistrijst (Monacoline K) Er is veel onderzoek gedaan naar rode rijst gist en de werking van monacoline K. En hoewel de conclusie van de Europese wetgeving duidelijk is over de maximale dosering van rode rijst gist, was ik benieuwd naar wat de wetenschap tot nu toe heeft kunnen vaststellen over de werking ervan. Ik vond deze 4 meta-analysis waarin de meest recente studies met elkaar in verband worden gebracht: Meta-analyse 2014 (13 studies, 804 deelnemers) : liet veranderingen in totaal cholesterol, LDL en triglyceriden zien, zonder ernstige bijwerkingen. (7) Meta-analyse 2015 (20 studies) : vond een afname van LDL (1,02 mmol/L), vergelijkbaar met statines, met een lage incidentie (0-5%) voor nier/lever. (1) Meta-analyse 2019 (53 studies, 8500 deelnemers) : geen verhoogd risico op spierproblemen en mogelijk minder andere bijwerkingen. (8) Meta-analyse 2022 (15 studies, 1012 deelnemers) : geeft aanwijzingen voor gunstige effecten op cholesterolwaarden; verder onderzoek wordt aanbevolen. (9) Samenvatting Rode rijst gist is een veel gebruikt supplement in Nederland voor het verlagen van totaal- en LDL-cholesterol en is voor de meeste mensen een natuurlijk alternatief voor statines. Maar mensen die in de risicogroepen vallen, moeten voorzichtig zijn en het gebruik met hun zorgverlener overleggen. Studies tonen aan dat rode rijst gist supplementen vergelijkbare effecten heeft als statines, maar beter wordt verdragen. De wetgeving beperkt de dagelijkse dosis tot 3 mg, terwijl de EFSA een dosis van 10 mg aanbeveelt voor significante cholesterolverlaging. Begin daarom met een lagere dosis en houd goed in de gaten wat het doet met je cholesterol en of je bijwerkingen ervaart. Onderzoek voor je een monacoline K of rode rijst gist supplement koopt, of het getest is op citrinine. Een goed product is vrij van citrinine en maakt de testresultaten inzichtelijk. Ebrina van der Bijl Ebrina is voedingsdeskundige met een diepe toewijding aan gezonde voeding en een duurzame levensstijl, gevestigd in het prachtige Portugal. Haar passie voor natuurlijke en biologische producten vormt de kern van haar werk. Met een achtergrond in Voeding & Diëtetiek en ervaring in productontwikkeling en tekstschrijven, vertaalt ze complexe wetenschappelijke informatie naar praktische adviezen voor een gebalanceerde levensstijl. Lees meer Gebruikte bronnen Gerards, M. C., Terlou, R. J., Yu, H., Koks, C., & Gerdes, V. (2015). Traditional Chinese lipid-lowering agent red yeast rice results in significant LDL reduction but safety is uncertain – A systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis, 240(2), 415–423. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2015.04.004 European Food Safety Authority. (2011, 28 juli). Monacolin K from red yeast rice related health claims. https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/2304 Jeurissen, S. M. F. & RIJKSINSTITUUT VOOR VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU. (2009). BEOORDELING VAN RODE RIJST (RED YEAST RICE) (M. E. J. Pronk & W. C. Mennes, Reds.). https://www.rivm.nl/sites/default/files/2021-06/Beoordeling%20Rode_Rijst%20%28Red%20yeast%20rice%29.pdf Regulation - 2022/860 - EN - EUR-LEX. (z.d.). http://data.europa.eu/eli/reg/2022/860/oj Maximum voor monacolinen in rode gist rijst. (z.d.). Lareb. https://www.lareb.nl/news/maximum-voor-monacolinen-in-rode-gist-rijst Cicero, A. F., Morbini, M., Rosticci, M., D’’Addato, S., Grandi, E., & Borghi, C. (2016). Middle-Term Dietary Supplementation with Red Yeast Rice Plus Coenzyme Q10 Improves Lipid Pattern, Endothelial Reactivity and Arterial Stiffness in Moderately Hypercholesterolemic Subjects. Annals Of Nutrition And Metabolism, 68(3), 213–219. https://doi.org/10.1159/000445359 Li, Y., Jiang, L., Jia, Z., Xin, W., Yang, S., Yang, Q., & Wang, L. (2014). A Meta-Analysis of Red Yeast Rice: An Effective and Relatively Safe Alternative Approach for Dyslipidemia. PLoS ONE, 9(6), e98611. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0098611 Fogacci, F., Banach, M., Mikhailidis, D. P., Bruckert, E., Toth, P. P., Watts, G. F., Reiner, Ž., Mancini, J., Rizzo, M., Mitchenko, O., Pella, D., Fras, Z., Sahebkar, A., Vrablik, M., & Cicero, A. F. (2019). Safety of red yeast rice supplementation: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Pharmacological Research, 143, 1–16. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2019.02.028 Li, P., Wang, Q., Chen, K., Zou, S., Shu, S., Lu, C., Wang, S., Jiang, Y., Fan, C., & Luo, Y. (2022). Red Yeast Rice for Hyperlipidemia: A Meta-Analysis of 15 High-Quality Randomized Controlled Trials. Frontiers in Pharmacology, 12. https://doi.org/10.3389/fphar.2021.819482
Lees meer
Het beste cholesterol supplement kopen? Let op deze 6 criteria
Ik vind het altijd fascinerend hoe de natuur op veel vragen een antwoord heeft. Neem cholesterol. Vooral LDL-cholesterol, dat in onze lever wordt aangemaakt, is niet wenselijk wanneer het uit balans raakt met HDL, het ‘goede’ cholesterol. Gelukkig vinden we in de natuur stoffen die deze balans kunnen ondersteunen, zoals bepaalde plantenextracten en voedingsstoffen. Deze worden dan ook vaak gebruikt in supplementen die gericht zijn op je cholesterolwaarden. Maar niet elk supplement is even goed. De samenstelling, dosering en kwaliteit verschillen enorm. In dit artikel ontdek je de 6 belangrijkste criteria om het beste cholesterol supplement te kiezen. Zo weet je waar je op moet letten om een product te vinden dat veilig en van goede kwaliteit is. Natuurlijke supplementen met rode gist rijst, knoflookextract en vitaminen kunnen helpen het cholesterol in balans te houden, mits gekozen wordt voor veilige doseringen en hoge kwaliteit. Let bij aankoop op zuiverheid, gestandaardiseerde extracten en een korte ingrediëntenlijst zonder onnodige toevoegingen, zodat je zeker weet wat je binnenkrijgt. Naast supplementen blijven gezonde leefstijlkeuzes, zoals gevarieerd eten, voldoende bewegen, stoppen met roken en matig alcoholgebruik, essentieel om cholesterol op natuurlijke wijze te ondersteunen. Inhoudsopgave Let op deze 6 punten bij het kopen van je cholesterol supplement 1. Bron van Monacoline K (maar niet meer dan 3 mg) 2. Kijk of er knoflook extract in zit 3. Ondersteunende vitaminen 4. Check of je het mag gebruiken 5. Ingrediënten in extract vorm 6. Geen onnodige ingrediënten Mijn top 3 cholesterol supplementen 1. Cholesterol Premium - Natuurlijk Presteren 2. Cholesterol Complex - Puur Mieke 3. Rode Gist Rijst Complex - Mattisson Hoe kun je je cholesterol verlagen zonder medicijnen? Veelgestelde vragen Let op deze 6 punten bij het kopen van je cholesterol supplement Wil jij het allerbeste uit je supplement halen? Let dan op de volgende punten: 1. Bron van Monacoline K (maar niet meer dan 3 mg) Monacoline K, vaak afkomstig uit rode gist rijst, is een van de meest onderzochte natuurlijke stoffen voor het behoud van normale cholesterolwaarden. (1) (2) Kies alleen supplementen die duidelijk vermelden hoeveel Monacoline K erin zit, en let erop dat dit binnen de Europese norm blijft van maximaal 3 mg per dagdosering. Let op: Hogere doseringen zijn niet toegestaan en kunnen bovendien bijwerkingen geven die lijken op die van statines. 2. Kijk of er knoflook extract in zit Knoflookextract is krachtiger dan gewone knoflook uit de keuken omdat het geconcentreerd is. Kies bij voorkeur voor een supplement met gestandaardiseerd knoflookextract. Dat betekent dat de hoeveelheid werkzame stoffen, zoals allicine, in elke dosering gelijk is. In onderzoeken is een gunstig effect vooral gezien bij een dagelijkse inname van 600 tot 1200 mg gedroogd knoflookpoeder of 2 tot 5 mg allicine. (3) (4) Je wilt dus dat je supplement deze dosering bevat. Goed om te weten: In supplementvorm is er vaak ook een geurloze variant verkrijgbaar, wat prettiger is in gebruik. 3. Ondersteunende vitaminen Sommige vitamines hebben een ondersteunende rol bij het behoud van normale cholesterolwaarden of bij processen die daarmee samenhangen. Denk aan vitamine B1 (thiamine), dat bijdraagt aan een normale werking van het hart, of vitamine B3 (niacine), dat betrokken is bij het energiemetabolisme. Deze toevoegingen kunnen een supplement completer maken. 4. Check of je het mag gebruiken Niet elk cholesterol supplement is geschikt voor iedereen. Sommige ingrediënten mogen niet samen met medicijnen zoals statines of bloedverdunners. Ook tijdens zwangerschap en borstvoeding wordt gebruik vaak afgeraden. Lees daarom altijd de gebruiksaanwijzing en raadpleeg je arts als je twijfelt of medicijnen gebruikt. 5. Ingrediënten in extract vorm Kies voor supplementen met ingrediënten in extractvorm. Een extract is geconcentreerd, waardoor je in een kleinere hoeveelheid meer werkzame stoffen binnenkrijgt. Daarnaast zijn goede extracten gestandaardiseerd. Dat betekent dat het exacte gehalte aan de belangrijkste werkzame stoffen op het etiket staat en dat je elke keer dezelfde hoeveelheid binnenkrijgt. Dit verhoogt de kwaliteit, betrouwbaarheid en voorspelbaarheid van het supplement. Bij losse poeders of niet-gestandaardiseerde vormen kan de hoeveelheid werkzame stof sterk variëren, waardoor het effect minder goed te controleren is. 6. Geen onnodige ingrediënten Een goed cholesterol supplement heeft een korte en duidelijke ingrediëntenlijst. Hoe minder toevoegingen, hoe beter. Vermijd producten met overbodige vulstoffen, kunstmatige kleurstoffen, zoetstoffen of aroma’s. Zo herken je een zuiver, clean label supplement: Check de ingrediëntenlijst – Je moet alle namen herkennen of eenvoudig kunnen opzoeken. Zoek naar “Clean Label” – Dit betekent meestal vrij van kunstmatige toevoegingen. Transparantie – Fabrikanten die zuiverheid hoog in het vaandel hebben zullen hierover duidelijk communiceren. Zoek bijvoorbeeld naar onafhankelijke labtesten, vaak vermeld op het etiket of de website. Vergelijk merken – Als het ene product vijf ingrediënten heeft en een ander er vijftien, kies dan voor de kortste lijst (mits de werkzame stoffen overeenkomen). Hoe zuiverder het product, hoe kleiner de kans op onnodige belasting van je lichaam én hoe beter je weet wat je binnenkrijgt. Mijn top 3 cholesterol supplementen Geen zin om zelf alle etiketten en formules te vergelijken? Begrijpelijk. Daarom heb ik het voor je uitgezocht. Deze drie cholesterol supplementen voldoen aan alle eerder genoemde criteria en zijn daardoor sterke keuzes. 1. Cholesterol Premium - Natuurlijk Presteren Deze zorgvuldig samengestelde formule bevat hoge kwaliteit extracten in precies de juiste doseringen. De voordelen: Bevat extracten van knoflook en rode gist rijst Veilige, maar effectieve doseringen: 60 mg knoflookextract per capsule (gelijk aan 1200 mg knoflook) en 2.99 mg Monacoline K uit rode gist rijst Geurloos knoflookextract Extra ondersteuning door Co-enzym Q10, vitamine B1 en vitamine B3 Clean Label productie Meer informatie 2. Cholesterol Complex - Puur Mieke Ook bij Puur Mieke koop je een goed cholesterol supplement. Een hoogwaardige formule met krachtige extracten en een mooie samenstelling. De voordelen: Bevat gestandaardiseerde extracten van knoflook en rode gist rijst Veilige, maar effectieve doseringen: 165 mg knoflookextract per dosering (2 capsules) en 2,7 mg Monacoline K uit rode gist rijst Ondersteunende plantenextracten zoals fenegriek, groene thee, gember en kaneel Clean Label productie De nadelen: Geen ondersteunende vitaminen Het knoflookextract is niet geurloos 3. Rode Gist Rijst Complex - Mattisson Een heldere en doeltreffende formule met hoogwaardige ingrediënten en goed afgestemde doseringen. De voordelen: Bevat extracten van knoflook en rode gist rijst Veilige doseringen: 2,9 mg Monacoline K uit rode gist rijst en 10 mg knoflookextract (2:1) Met ondersteuning van Co-enzym Q10 Geen kunstmatige kleur-, geur- of smaakstoffen Vrij van onnodige vulstoffen De nadelen: Geen ondersteunende vitaminen Dosering knoflook is wat aan de lage kant Hoe kun je je cholesterol verlagen zonder medicijnen? Je cholesterol op een natuurlijke manier ondersteunen kan, maar vraagt om een combinatie van gezonde gewoonten en consistentie. Natuurlijke opties zijn geen vervanging voor medische behandeling, maar kunnen, mits in overleg met een arts, een waardevolle aanvulling zijn op een gezonde leefstijl. Het begint bij leefstijlveranderingen: Eet gevarieerd met veel groente, fruit, volkoren producten en onverzadigde vetten, en beperk verzadigde vetten en transvetten. (5) Voldoende beweging (minimaal 150 minuten matig intensief per week) helpt je lichaam vetten beter te verwerken. (6) Stoppen met roken en matig alcoholgebruik zijn ook belangrijke stappen. (7) Daarnaast kunnen bepaalde voedingsstoffen, bijdragen aan het behoud van normale cholesterolgehalten in het bloed. Hierover lees je meer in mijn artikel over Cholesterol verlagen met voeding? Zo pak je het aan. [1] Goed om te weten: Vervang nooit op eigen initiatief voorgeschreven medicatie en laat je cholesterolwaarden regelmatig controleren. Zo weet je of de veranderingen effect hebben en kan je arts beoordelen of extra ondersteuning nodig is. Veelgestelde vragen Wat is een cholesterol supplement precies? Een cholesterol supplement is een voedingssupplement met bijvoorbeeld plantenextracten, vitamines of mineralen dat mensen gebruiken als aanvulling op voeding en leefstijl wanneer zij extra aandacht willen geven aan hun cholesterolwaarden. Waar moet ik op letten bij het kiezen van een cholesterol supplement? Let op de vermelde hoeveelheid monacoline K per dagdosering, een duidelijke samenstelling met gestandaardiseerde extracten, een eventuele toevoeging van knoflookextract en ondersteunende vitamines, een korte ingrediëntenlijst zonder onnodige hulpstoffen en of het product geschikt is voor jouw situatie. Waarom mag er niet meer dan 3 mg monacoline K in een supplement zitten? In Europa is vastgesteld dat voedingssupplementen maximaal 3 milligram monacoline K per dagdosering mogen bevatten, omdat hogere hoeveelheden meer kans geven op bijwerkingen en dichter bij de werking van geneesmiddelen komen. Is rode gist rijst in een cholesterol supplement veilig om te gebruiken? Rode gist rijst in supplementen wordt als passend gezien wanneer de dosering monacoline K binnen de Europese norm blijft en het product getest is op zuiverheid, maar het gebruik is niet voor iedereen geschikt; overleg altijd met je arts, zeker bij bestaande aandoeningen of medicijngebruik. Waarom wordt knoflookextract vaak aan cholesterol supplementen toegevoegd? Knoflookextract is een geconcentreerde vorm van knoflook waarin de hoeveelheid actieve stoffen beter te sturen is dan in gewone knoflook, waardoor fabrikanten per capsule een voorspelbare en constante hoeveelheid kunnen aanbieden. Kan ik een cholesterol supplement gebruiken samen met cholesterolverlagende medicijnen? Gebruik je al cholesterolverlagende medicijnen zoals statines, bespreek een cholesterol supplement altijd eerst met je arts, omdat sommige ingrediënten op dezelfde routes in het lichaam kunnen inwerken en de totale belasting kunnen beïnvloeden. Heb ik een cholesterol supplement nodig als ik mijn voeding al heb aangepast? Als je al gezond eet, voldoende beweegt en niet rookt, kan dat voor veel mensen een stevige basis zijn; een supplement wordt dan meestal gezien als extra ondersteuning en niet als vervanging van leefstijl of medische behandeling. Hoe lang kan ik een cholesterol supplement veilig gebruiken? Er is geen standaardduur die voor iedereen geldt; gebruik een supplement volgens de aanbevolen dagdosering op het etiket en laat je cholesterol regelmatig controleren zodat jij en je arts samen kunnen beoordelen of voortzetten zinvol is. Kan ik mijn cholesterol ook zonder supplementen ondersteunen? Ja, met gevarieerd eten, voldoende vezels, meer onverzadigde vetten, minder transvetten en toegevoegde suikers, regelmatig bewegen, matig alcoholgebruik en stoppen met roken kun je je cholesterolprofiel vaak al aanzienlijk ondersteunen zonder supplementen. Ebrina van der Bijl Ebrina is voedingsdeskundige met een diepe toewijding aan gezonde voeding en een duurzame levensstijl, gevestigd in het prachtige Portugal. Haar passie voor natuurlijke en biologische producten vormt de kern van haar werk. Met een achtergrond in Voeding & Diëtetiek en ervaring in productontwikkeling en tekstschrijven, vertaalt ze complexe wetenschappelijke informatie naar praktische adviezen voor een gebalanceerde levensstijl. Lees meer Gebruikte bronnen Gerards, M. C., Terlou, R. J., Yu, H., Koks, C., & Gerdes, V. (2015). Traditional Chinese lipid-lowering agent red yeast rice results in significant LDL reduction but safety is uncertain – A systematic review and meta-analysis. Atherosclerosis, 240(2), 415–423. https://doi.org/10.1016/j.atherosclerosis.2015.04.004 Li, P., Wang, Q., Chen, K., Zou, S., Shu, S., Lu, C., Wang, S., Jiang, Y., Fan, C., & Luo, Y. (2022). Red Yeast Rice for Hyperlipidemia: A Meta-Analysis of 15 High-Quality Randomized Controlled Trials. Frontiers in Pharmacology, 12. https://doi.org/10.3389/fphar.2021.819482 Zeng, T., Guo, F., Zhang, C., Song, F., Zhao, X., & Xie, K. (2012). A meta‐analysis of randomized, double‐blind, placebo‐controlled trials for the effects of garlic on serum lipid profiles. Journal Of The Science Of Food And Agriculture, 92(9), 1892–1902. https://doi.org/10.1002/jsfa.5557 Ried, K., Toben, C., & Fakler, P. (2013). Effect of garlic on serum lipids: an updated meta-analysis. Nutrition Reviews, 71(5), 282–299. https://doi.org/10.1111/nure.12012 Schoeneck, M., & Iggman, D. (2021). The effects of foods on LDL cholesterol levels: A systematic review of the accumulated evidence from systematic reviews and meta-analyses of randomized controlled trials. Nutrition Metabolism And Cardiovascular Diseases, 31(5), 1325–1338. https://doi.org/10.1016/j.numecd.2020.12.032 Mann, S., Beedie, C., & Jimenez, A. (2013). Differential Effects of Aerobic Exercise, Resistance Training and Combined Exercise Modalities on Cholesterol and the Lipid Profile: Review, Synthesis and Recommendations. Sports Medicine, 44(2), 211–221. https://doi.org/10.1007/s40279-013-0110-5 Van Der Plas, A., Antunes, M., Pouly, S., De La Bourdonnaye, G., Hankins, M., & Heremans, A. (2023). Meta-analysis of the effects of smoking and smoking cessation on triglyceride levels. Toxicology Reports, 10, 367–375. https://doi.org/10.1016/j.toxrep.2023.03.001
Lees meer








