Het LH hormoon: wat is het en wat doet het?
|
|
Tijd om te lezen 7 min
Wist je dat een ovulatietest niet meet of je ovuleert, maar of je hormoonspiegel piekt in de aanloop náár de eisprong? Dat onderscheid verklaart waarom die tests soms verwarrende uitkomsten geven.
Het LH-hormoon, ook wel luteïniserend hormoon, zet halverwege de cyclus de eisprong in gang. In dit artikel lees je wat LH doet, hoe je de piek meet, en wanneer een afwijkende waarde reden is om naar de huisarts te gaan.
LH wordt aangemaakt in de hypofyse en zet halverwege de cyclus de eisprong in gang. Die piek valt aan het einde van de folliculaire fase; de luteale fase begint pas ná de ovulatie (1).
Je vruchtbare periode ligt in de dagen vóór en rond de eisprong, niet in de luteale fase daarna. Een positieve ovulatietest betekent dat de eisprong doorgaans binnen ongeveer 24 tot 36 uur volgt (2).
Een losse LH-waarde zegt weinig, omdat het gehalte gedurende de cyclus sterk wisselt. Bij een vruchtbaarheidsvraag of een onregelmatige cyclus is beoordeling door een arts zinvoller dan zelf meten (1, 2).
Wat is het LH-hormoon?
LH wordt aangemaakt in de hypofyse, een hormoonklier onderaan de hersenen. Je kunt hormonen zien als het communicatiemiddel tussen de hersenen en de geslachtsorganen.
Vanaf de puberteit begint het lichaam LH aan te maken, samen met FSH (follikelstimulerend hormoon).
- Bij vrouwen zet LH de eisprong in gang en stimuleert het de vorming van het gele lichaam daarna.
- Bij mannen stimuleert LH de cellen in de testes die testosteron produceren (1).
LH in de hormonale cyclus
In de cyclus werken vier hormonen samen: FSH, LH, oestrogeen en progesteron. Kort gezegd verloopt het zo:
- Folliculaire fase - onder invloed van FSH ontwikkelen zich meerdere follikels, die oestrogeen afgeven. Dat bouwt het baarmoederslijmvlies op en maakt het baarmoederhalsslijm doorlaatbaarder voor zaadcellen. Doorgaans ontwikkelt één follikel zich volledig, en die geeft steeds meer oestrogeen af.
- De LH-piek - hier gebeurt iets bijzonders: oestrogeen remt normaal de afgifte van LH, maar boven een bepaalde drempel slaat dat om in het tegenovergestelde. De hypofyse geeft dan een grote hoeveelheid LH af, de LH-piek. Dit gebeurt aan het einde van de folliculaire fase (1).
- De eisprong - ongeveer 24 tot 36 uur na het begin van de LH-piek barst de follikel open en komt de eicel vrij in de eileider (2).
- Luteale fase - pas nú begint de luteale fase. De achtergebleven follikel wordt het gele lichaam en maakt progesteron aan, dat het baarmoederslijmvlies geschikt maakt voor een eventuele zwangerschap.
- Menstruatie - zonder bevruchting valt het gele lichaam terug, dalen progesteron en oestrogeen, en begint de menstruatie.
Wist je dat? : De luteale fase is opvallend constant, meestal rond twaalf tot veertien dagen. Verschillen in cycluslengte tussen vrouwen komen bijna altijd door een langere of kortere folliculaire fase, dus door het moment waarop de eisprong valt. Daarom werkt "cyclusdag 14" als vaste ovulatiedag voor veel vrouwen niet.
De LH-piek en je vruchtbare dagen
Hier hoort een correctie op iets dat vaak wordt verward.
Je vruchtbare periode ligt in de dagen vóór en rond de eisprong, aan het einde van de folliculaire fase. Zaadcellen overleven enkele dagen in het lichaam; een eicel is na de eisprong ongeveer 12 tot 24 uur bevruchtbaar.
De luteale fase, ná de eisprong, is juist de fase waarin geen nieuwe eicel meer beschikbaar is.
De LH-piek meten
Een ovulatietest meet de hoeveelheid LH in je urine, vergelijkbaar met een zwangerschapstest.
Bij een positieve uitslag volgt de eisprong doorgaans binnen 24 tot 36 uur. Dat maakt zo'n test bruikbaar om je vruchtbare dagen te herkennen (2).
Wat een ovulatietest níet doet, en dat is een veelvoorkomend misverstand: hij bevestigt niet dat er daadwerkelijk een eisprong heeft plaatsgevonden. Hij meet alleen het hormonale signaal ervoor.
Bij sommige aandoeningen, waaronder PCOS, kan het LH-gehalte structureel verhoogd zijn, wat vaak of voortdurend positieve tests kan geven zonder dat er een eisprong volgt (3).
Tip: test elke dag rond hetzelfde tijdstip, bij voorkeur laat in de ochtend of 's middags, en begin een paar dagen voordat je de eisprong verwacht.
Oorzaken van een afwijkende LH-waarde
Omdat het LH-gehalte tijdens de cyclus sterk schommelt, is één losse meting moeilijk te interpreteren. Rond de menstruatie is de waarde laag, rond de ovulatie hoog. Toch zijn er situaties waarin het gehalte structureel hoger of lager is.
- De overgang - in de overgang reageren de eierstokken minder op de signalen van de hypofyse en produceren zij minder oestrogeen en inhibine. Daardoor valt de remming op de hypofyse weg en blijven FSH en LH juist hoog. Een verhoogd FSH samen met een verhoogd LH is dan ook een van de aanwijzingen die passen bij de overgang (1, 4).
- Zwangerschap - tijdens de zwangerschap blijft LH laag; er is immers geen nieuwe eisprong nodig.
- Anticonceptie - bij hormonale anticonceptie zoals de pil is LH laag, omdat de pil de eisprong juist onderdrukt.
- Onvoldoende werkende eierstokken - reageren de eierstokken nauwelijks, dan blijft LH verhoogd. Oorzaken kunnen zijn: een genetische aandoening zoals het syndroom van Turner, chemotherapie of bestraling, een auto-immuunaandoening, of verwijdering van de eierstokken.
- PCOS - dit hoort apart genoemd, want het wordt vaak verkeerd ingedeeld. Bij het polycysteus-ovariumsyndroom werken de eierstokken niet "niet"; er is sprake van een verstoorde rijping van follikels, vaak met een verhoogd LH ten opzichte van FSH en verhoogde androgenen. PCOS is dus geen vorm van eierstokfalen maar een eigen aandoening, met een eigen aanpak (3).
- Onvoldoende werkende hypofyse - dan wordt er te weinig LH aangemaakt, blijft het gehalte laag en volgt er meestal geen eisprong. Sterk ondergewicht en zware trainingsbelasting kunnen de aansturing vanuit de hersenen onderdrukken, waardoor LH laag blijft en de cyclus stopt (5).
Symptomen bij hormonale disbalans
Een te hoge en een te lage LH-waarde geven vergelijkbare klachten, omdat het gevolg in beide gevallen is dat de cyclus verstoord raakt:
- Een onregelmatige cyclus, of het uitblijven van de menstruatie
- Moeite met zwanger worden
- Opvliegers en nachtelijk zweten
- Bij PCOS ook acne, overbeharing of haaruitval volgens mannelijk patroon (3)
Dat deze klachten overlappen is geen toeval: hormonen werken als systeem. Daarom zegt één waarde uit één bloedafname zo weinig.
Wanneer je naar de huisarts gaat
Maak een afspraak bij:
- Een cyclus die structureel korter is dan 21 of langer dan 35 dagen, of die uitblijft.
- Een jaar onbeschermd proberen zwanger te worden zonder resultaat (of een half jaar als je 36 jaar of ouder bent).
- Klachten die passen bij PCOS: onregelmatige cyclus in combinatie met acne, overbeharing of haaruitval.
- Overgangsklachten die je dagelijks leven raken.
- Hevig of langdurig bloedverlies, of tussentijds bloedverlies.
Een huisarts kan met een gesprek en zo nodig bloedonderzoek op het juiste moment in je cyclus beoordelen wat er speelt, en doorverwijzen naar een gynaecoloog. Betrouwbare Nederlandse informatie vind je op Thuisarts.nl (4, 5).
Leefstijl en je cyclus
Leefstijl kan je cyclus beïnvloeden, maar wees realistisch: bij een medische oorzaak zoals PCOS of een hypofyseprobleem is leefstijl aanvullend en geen behandeling.
- Een gezond gewicht - zowel ondergewicht als overgewicht kunnen de cyclus verstoren; bij PCOS met overgewicht kan gewichtsverlies de cyclus verbeteren (3).
- Sport met mate en eet voldoende - zeer intensieve training met te weinig eten kan de cyclus stilleggen. Blijft je menstruatie weg, neem dat serieus, want het raakt ook je botdichtheid (5).
- Slaap en stress - beide beïnvloeden de aansturing van je cyclus. Een vast ritme helpt.
Veelgestelde vragen over het LH hormoon
1. Wanneer vindt de LH-piek plaats?
Aan het einde van de folliculaire fase, kort vóór de eisprong. De luteale fase begint pas ná de ovulatie (1).
2. Wanneer ben ik het meest vruchtbaar?
In de dagen vóór en rond de eisprong. Na de eisprong, in de luteale fase, ben je niet meer vruchtbaar in die cyclus.
3. Hoe betrouwbaar is een ovulatietest?
Een positieve test betekent dat de eisprong doorgaans binnen 24 tot 36 uur volgt. Wel belangrijk: de test bevestigt niet dát er een eisprong is geweest, alleen het hormonale signaal ervoor (2).
4. Waarom is mijn ovulatietest steeds positief?
Bij een structureel verhoogd LH-gehalte, zoals soms bij PCOS, kan een test vaak of voortdurend positief zijn zonder dat er een eisprong volgt. Laat dat door een arts beoordelen (3).
5. Waarom is mijn LH verhoogd in de overgang?
De eierstokken produceren minder oestrogeen en inhibine, waardoor de remming op de hypofyse wegvalt en FSH en LH juist stijgen (1, 4).
6. Is PCOS hetzelfde als slecht werkende eierstokken?
Nee. Bij PCOS is de rijping van follikels verstoord, vaak met een verhoogd LH ten opzichte van FSH en verhoogde androgenen. Dat is iets anders dan eierstokfalen (3).
7. Wanneer moet ik naar de huisarts?
Bij een structureel te korte, te lange of uitblijvende cyclus, bij een jaar onbeschermd proberen zwanger te worden zonder resultaat, of bij klachten die passen bij PCOS of de overgang (3, 4, 5).
Lauressa
Lauressa heeft Voeding & Diëtetiek gestudeerd en werkt daarnaast als redacteur. Ze duikt graag diep in onderwerpen omtrent gezonde voeding, mentaal welzijn en de hormoonhuishouding van de mens. Als ze niet bezig is met haar passie voor gezondheid, is ze graag creatief bezig.
Gebruikte bronnen
- D. K. Thiyagarajan, H. Basit, en R. Jeanmonod, "Physiology, menstrual cycle," in StatPearls. Treasure Island, FL, VS: StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK500020/
- Nederlands Huisartsen Genootschap, "Zwanger worden," Thuisarts.nl. Utrecht, Nederland. https://www.thuisarts.nl/zwanger-worden
- Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie, PCOS / PMOS (adaptatietraject internationale richtlijn). Utrecht, Nederland: NVOG, 18 jul. 2023. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/adaptatietraject_internationale_richtlijn_pcos
- Nederlands Huisartsen Genootschap, "Overgang," Thuisarts.nl. Utrecht, Nederland. https://www.thuisarts.nl/overgang
- Nederlands Huisartsen Genootschap, "Ik ben niet regelmatig ongesteld," Thuisarts.nl. Utrecht, Nederland. https://www.thuisarts.nl/bloed-uit-vagina/ik-ben-niet-regelmatig-ongesteld
