Propolis: Wat is het nu precies en wat zijn de voordelen?
|
|
Tijd om te lezen 8 min
Propolis wordt al duizenden jaren gebruikt binnen de traditionele kruidenleer, en wordt ook nu steeds populairder.
In dit artikel lees je wat propolis precies is en welke werkzame stoffen erin zitten.
Ook bespreek ik wat het onderzoek hierover zegt en hoe de claims binnen de EU op dit moment geregeld zijn.
Tot slot komen de meest voorkomende toepassingen aan bod, en de verschillende kwaliteitsniveaus die je kunt tegenkomen.
Bijen maken propolis uit plantenhars, bijenwas en eigen enzymen. De samenstelling verschilt sterk per regio en seizoen, wat onderzoek naar propolis lastig vergelijkbaar maakt (1).
Er is klinisch onderzoek naar propolis gedaan. Het meeste daarvan richt zich op de keel en de mond, waarbij gestandaardiseerde extracten zijn gebruikt (2, 6).
Propolis is een bekend contactallergeen. In groepen mensen met huidklachten reageert 1 tot 6% erop bij een allergietest. Heb je een allergie voor bijenproducten, wees dan voorzichtig (3, 4).
Inhoudsopgave
Wat is propolis
Propolis is een kleverige, harsachtige substantie die door honingbijen wordt geproduceerd om hun bijenkorf te beschermen en te versterken.
Bijen verzamelen hars van knoppen, bloemen en bomen en mengen het met bijenwas en enzymen uit hun klieren.
De kleur en geur van propolis variëren afhankelijk van de plantenbronnen en de bijenstam.
Al eeuwenlang wordt het gebruikt, onder meer in het oude Egypte, Griekenland en Rome. De bijnaam "bijenlijm" zegt eigenlijk alles.
Wist je dat? De variatie in samenstelling is meer dan een detail voor liefhebbers. Braziliaanse propolis is chemisch iets heel anders dan Chinese of Europese propolis. Een studie met de ene soort zegt daardoor weinig over de andere, en dat verklaart waarom het onderzoeksveld zo versnipperd is (1, 3).
Werkzame stoffen in propolis
Propolis is rijk aan verschillende werkzame stoffen:
- Polyfenolen - plantaardige stoffen die van nature voorkomen in onder andere groente, fruit en thee.
- Flavonoïden - een specifieke groep polyfenolen, eveneens te vinden in groente, fruit en thee.
- Terpenen - aromatische stoffen die van nature in planten en boomhars zitten.
- Etherische oliën - de vluchtige, geurende oliën die planten produceren.
- Aminozuren - de bouwstenen van eiwitten.
Goed om te weten: in goede propolis producten zie je op te verpakking hoeveel van bepaalde stoffen erin zitten, waaronder de flavonoïden apigenine, chrysine, galangine en quercetine (2). Dat is belangrijk, omdat je zo precies weet wat je binnenkrijgt.
Toepassingen van propolis
Propolis wordt in de praktijk voor uiteenlopende doeleinden gebruikt, van keelverzorging tot dagelijkse voeding. Hieronder de meest voorkomende toepassingen.
- Keelverzorging - propolis wordt veel gebruikt in keelsprays en zuigtabletten. Dit is ook de toepassing waarnaar het meeste onderzoek is gedaan (2, 5).
- Bij pollen in de lucht - propolis wordt door sommige mensen gebruikt tijdens het pollenseizoen. Voor deze specifieke toepassing is nog geen goed klinisch onderzoek beschikbaar.
- Mondverzorging - propolis wordt vaak aangetroffen in mondwater en tandpasta, en is op dit gebied het meest onderzocht (6).
- Huidverzorging - propolis wordt gebruikt in huidverzorgingsproducten. Let hier extra op de allergiekant: juist bij producten die je op je huid of lippen gebruikt, worden reacties gerapporteerd (3, 4).
- Als dagelijks supplement - propolis wordt veel gebruikt als natuurlijke aanvulling op de dagelijkse voeding. Het onderzoek op dit gebied loopt nog en is grotendeels in laboratorium- en dierstudies gedaan (5).
De kwaliteit van propolis
De kwaliteit van propolis kan sterk variëren. Enkele factoren die daarbij een rol spelen:
- Oorsprong - de plantenbronnen en de bijenstam bepalen de chemische samenstelling. Hoogwaardige propolis komt uit gebieden met een rijke biodiversiteit, waar bijen toegang hebben tot een verscheidenheid aan planten en bloemen (1).
- Verwerkingsmethoden - de manier waarop propolis wordt verwerkt heeft invloed op de kwaliteit. Terughoudende verwerking is logisch, omdat hitte een deel van de gevoelige stoffen kan afbreken.
- Standaardisatie - dit maakt het meest uit en wordt het minst genoemd. Doordat propolis van nature zo varieert, weet je zonder standaardisatie op werkzame stoffen niet wat je binnenkrijgt. De studies met de beste resultaten gebruikten juist gestandaardiseerde extracten (2).
- Certificering en controle - propolis kan resten van bestrijdingsmiddelen of zware metalen bevatten, afhankelijk van de omgeving waarin de bijen vlogen. Kies daarom producten die zijn getest door een onafhankelijk laboratorium. Certificeringen zoals GMP en ISO geven aan dat een producent aan kwaliteits- en veiligheidsnormen voldoet.
Een goed propolis supplement
Een goed propolis supplement heeft een duidelijk vermeld gehalte werkzame stoffen en is getest op verontreinigingen.
Wij van Natuurlijk Presteren hebben een propolisextract geselecteerd en verpakt zonder onnodige toevoegingen in een plantaardige capsule:
- 5:1 extract - vijf delen ruwe propolis zijn verwerkt tot één deel extract. Let op wat dat wel en niet zegt: het gaat over de concentratie van de grondstof, niet over een vijf keer sterker effect in je lichaam.
- Bewust verwerkt - zodat de gevoelige stoffen zo veel mogelijk behouden blijven.
- Duidelijke dosering - zodat je weet hoeveel je binnenkrijgt.
- Getest op verontreinigingen - waaronder zware metalen en bestrijdingsmiddelen.
- Vertrouwd merk - Natuurlijk Presteren krijgt gemiddeld een 9,4 uit meer dan 2.500 onafhankelijke reviews.
Wat zegt het onderzoek?
Over propolis wordt vaak in het algemeen gezegd dat er "veel wetenschappelijke studies" zijn. Hieronder staat kort waar dat onderzoek zich op richt.
- Keel en luchtwegen - hier is het meest gerandomiseerd onderzoek naar gedaan, met een gestandaardiseerde mondspray (2).
- Verkoudheid - onderzocht in een klinische test met een flavonoïdrijk propolisextract (5).
- De mond - het meest onderzochte gebied, samengevat in een meta-analyse van acht studies. De uitkomsten daarvan waren niet statistisch significant, en de auteurs concludeerden dat beter opgezet onderzoek nodig is (6).
- De huid - onderzocht in laboratorium- en dierstudies en in een klein aantal klinische studies (1).
Goed om te weten: het gaat om kleine tot middelgrote studies met specifieke, gestandaardiseerde extracten. De uitkomsten van het ene extract gelden niet automatisch voor het andere, en propolis is geen bewezen behandeling.
De claims binnen de EU
Gezondheidsclaims voor propolis zijn in de Europese Unie niet officieel goedgekeurd; ze staan in de categorie die nog in behandeling is (7).
Onder de Europese claimsverordening mogen fabrikanten daarom geen medische werking beloven, en is het toeschrijven van het voorkomen of genezen van een ziekte aan een levensmiddel niet toegestaan (8).
Goed om te weten: dat zegt niets over de kwaliteit van een product, maar over de status van de beoordeling. Het betekent wel dat je terughoudend moet zijn met wat er over propolis wordt beloofd, en dat je kritisch mag zijn op aanbieders die dat niet doen.
Risico's bij propolis
Let bij het gebruik van propolis op de volgende punten.
Allergieën
Dit is het belangrijkste aandachtspunt. Propolis bevat meer dan veertig stoffen die als contactallergeen kunnen werken.
In onderzoek onder mensen die vanwege huidklachten een allergietest ondergingen, reageerde 1,2 tot 6,6% op propolis.
In een recent onderzoek in Italië reageerde 6,2% van 257 geteste patiënten, terwijl in Zweden met een andere propolissoort 0,9% reageerde (3, 4).
Goed om te weten: reacties variëren van milde irritatie tot duidelijke contactdermatitis, en op de lippen en in de mond is ontsteking beschreven. Bij een bekende allergie voor bijensteken of bijenproducten wordt propolis afgeraden zonder overleg met een arts (3, 4).
Overige aandachtspunten
Daarnaast zijn er een paar praktische zaken om rekening mee te houden.
- Interacties met medicijnen - gebruik je bloedverdunners of andere medicatie? Overleg dan met je arts of apotheker voordat je met propolis begint. Het bewijs voor de meeste interacties is beperkt, en bij onvoldoende gegevens is terughoudendheid de veilige route.
- Zwangerschap en borstvoeding - hierover is te weinig onderzoek beschikbaar. Gebruik alleen in overleg met een arts, verloskundige of lactatiekundige.
- Lage zuiverheid - de kwaliteit en zuiverheid van propolisproducten variëren sterk, en er zijn veel producten van lage kwaliteit. Kies altijd voor een extract dat goed is onderzocht en gecontroleerd.
Conclusie
Propolis is een natuurproduct met toepassingen op het gebied van keelverzorging, mondverzorging, huidverzorging en algemene ondersteuning.
Er is naast een lange gebruikstraditie ook onderzoek gedaan, vooral gericht op de keel en de mond (2, 5, 6).
Voor de meeste andere toepassingen loopt het onderzoek nog.
De claims zijn in de EU niet goedgekeurd, en het belangrijkste aandachtspunt is allergie.
Kies daarom een gestandaardiseerd en gecontroleerd extract, en overleg bij een allergie of bij medicijngebruik eerst met je arts.
Veelgestelde vragen over propolis
1. Wat is propolis precies?
Een kleverige stof die honingbijen maken van boomhars, bijenwas en eigen enzymen. In de bijenkorf gebruiken bijen het om kieren af te dichten en het nest te beschermen (1).
2. Waarvoor wordt propolis meestal gebruikt?
In keelsprays, mondwater, tandpasta, huidverzorgingsproducten en voedingssupplementen. Naar keelverzorging is het meeste onderzoek gedaan (2).
3. Is er onderzoek naar propolis gedaan?
Ja. Het meeste gerandomiseerde onderzoek richt zich op de keel, met een gestandaardiseerde mondspray (2). Voor de mond is een meta-analyse beschikbaar waarin de uitkomsten niet statistisch significant waren (6). Het gaat om kleine tot middelgrote studies met specifieke extracten.
4. Zijn er officiële gezondheidsclaims voor propolis in de EU?
Nee. Claims voor propolis zijn niet goedgekeurd en staan in de categorie die nog in behandeling is. Fabrikanten mogen daarom geen medische werking beloven (7, 8).
5. Is propolis veilig om dagelijks te gebruiken?
De meeste mensen verdragen propolis goed bij de aanbevolen dosering. Het belangrijkste aandachtspunt is allergie. Gebruik je medicijnen of heb je een aandoening, overleg dan eerst met een arts (3).
6. Kan ik propolis gebruiken als ik allergisch ben voor bijen of honing?
Bij een bekende allergie voor bijensteken, bijenproducten of honing wordt propolis meestal afgeraden. Bespreek dit eerst met een arts of allergoloog (3, 4).
7. Hoe merk ik een allergische reactie?
Meestal als roodheid, jeuk of eczeem op de plek van contact, of als ontsteking van de lippen en het mondslijmvlies bij mondproducten. Stop bij klachten en raadpleeg je huisarts (4).
8. Waar moet ik op letten bij het kopen van een propolis supplement?
Let op herkomst, standaardisatie van de werkzame stoffen, een duidelijke vermelding van het gehalte per dosering, en of het product is getest door een onafhankelijk laboratorium.
9. Wat is het verschil tussen capsules, druppels en spray?
Capsules geven een vaste dosering, druppels laten flexibel doseren toe, en sprays worden lokaal in mond of keel gebruikt. De studies naar keelklachten gebruikten een mondspray (2).
10. Mag je propolis gebruiken tijdens zwangerschap of borstvoeding?
Hierover is nog weinig onderzoek beschikbaar. Gebruik het daarom alleen in overleg met een arts, verloskundige of lactatiekundige.
11. Is propolis een vervanging voor een gezonde leefstijl of medische behandeling?
Nee. Bij klachten of aandoeningen is advies van een arts altijd de eerste stap.
Jochum Smid
Jochum Smid is biobased chemicus en heeft zich volledig gespecialiseerd in de orthomoleculaire voedingsleer. Hij ontwikkelt en selecteert de voedingssupplementen bij Natuurlijk Presteren en heeft een passie voor biohacking, wetenschap en gezonde voeding.
Gebruikte bronnen
- A. Oryan, E. Alemzadeh, en A. Moshiri, "Potential role of propolis in wound healing: Biological properties and therapeutic activities," Biomedicine & Pharmacotherapy, vol. 98, pp. 469–483, feb. 2018, doi: 10.1016/j.biopha.2017.12.069
- C. Esposito, E. U. Garzarella, B. Bocchino, et al., "A standardized polyphenol mixture extracted from poplar-type propolis for remission of symptoms of uncomplicated upper respiratory tract infection (URTI): A monocentric, randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial," Phytomedicine, vol. 80, art. 153368, jan. 2021, doi: 10.1016/j.phymed.2020.153368
- A. C. de Groot, "Propolis: A review of properties, applications, chemical composition, contact allergy, and other adverse effects," Dermatitis, vol. 24, nr. 6, pp. 263–282, 2013, doi: 10.1097/DER.0000000000000011
- A. Antelmi et al., "Prevalence of contact allergy to propolis: Testing with different propolis patch test materials," Contact Dermatitis, vol. 92, nr. 5, pp. 349–357, mrt. 2025, doi: 10.1111/cod.14773
- M. Magnavacca, S. Piazza, E. Sangiovanni, et al., "The antiviral and immunomodulatory activities of propolis: An update and future perspectives for respiratory diseases," Medicinal Research Reviews, vol. 42, nr. 2, pp. 897–945, 2022, doi: 10.1002/med.21866
- Y.-J. Hwu en F.-Y. Lin, "Effectiveness of propolis on oral health: A meta-analysis," Journal of Nursing Research, vol. 22, nr. 4, pp. 221–229, dec. 2014, doi: 10.1097/jnr.0000000000000054
- Europese Commissie, "EU Register of nutrition and health claims made on foods," Brussel, België. https://ec.europa.eu/food/food-feed-portal/screen/health-claims/eu-register
- Europees Parlement en Raad van de Europese Unie, "Verordening (EG) nr. 1924/2006 inzake voedings- en gezondheidsclaims voor levensmiddelen," Publicatieblad van de Europese Unie, L 404, dec. 2006
