Brandnetel: de plant, de prik en het supplement

Je hoeft een brandnetel maar even aan te raken, en daar is het meteen: die bekende brandende prik op je huid.

Maar diezelfde brandnetel staat ook gewoon te koop als thee, capsule of extract, tussen alle andere kruiden in het supplementenschap.

Hoe zit dat eigenlijk? In dit artikel lees je wat brandnetel is, waarom hij prikt en wat je eraan doet. 

Ook vertel ik je wat erin zit, waar onderzoekers naar hebben gekeken, en waar je op let als je zelf een brandnetelproduct koopt.

Ook in de moestuin wordt de plant van oudsher gebruikt. Zelf maak ik er weleens brandnetelgier van: 

Ik laat het blad ongeveer één tot twee weken in een emmer water trekken en gebruik het verdunde aftreksel daarna als vloeibare plantenvoeding.

Raak je een brandnetel aan, dan merk je dat meestal meteen: je huid begint te prikken, branden of jeuken en er kunnen kleine rode bultjes ontstaan.

De boosdoeners zijn de fijne brandharen op het blad en de stengel.

De brandharen van een brandnetel zijn hol en hebben een breekbaar puntje. Raak je de plant aan, dan kan dat puntje afbreken en als een piepklein naaldje in je huid prikken. 

Alleen dat kan al bijdragen aan het scherpe, branderige gevoel (4, 5).

Tegelijkertijd komen er stoffen uit de brandharen in je huid terecht. Onderzoekers vonden onder andere mierenzuur, histamine, serotonine en acetylcholine (4).

Toch is nog niet helemaal duidelijk welke stoffen de bekende brandnetelprik precies veroorzaken. 

Bij een verwante brandnetelsoort bleken juist andere stoffen (zuren) de meeste pijn te geven, niet histamine of acetylcholine (4, 6).

Een gewone brandnetelprik is vervelend, maar meestal onschuldig. De jeuk, rode plekjes en het branderige gevoel trekken doorgaans vanzelf weer weg.

Heb je er toch flink last van? Dan kun je een paar simpele dingen proberen:

• Laat de plek zoveel mogelijk met rust - probeer niet te krabben of stevig te wrijven. Daarmee voorkom je dat je huid nog verder geïrriteerd raakt.
• Koel je huid - koel water of een koud kompres kan prettig aanvoelen als je huid brandt of jeukt.
• Geef het wat tijd - bij een normale reactie is meestal geen behandeling nodig en nemen de klachten vanzelf af.
• Probeer weegbree - zelf kneus ik bij een brandnetelprik weleens een blaadje weegbree en wrijf ik dat voorzichtig over de plek. Ik merk dat dit voor mij vaak prettig aanvoelt tegen de jeuk en het prikken.

Wil je meer weten over dit mineraal? Lees dan ook ijzer of 13 bewezen voordelen van vitamine C.

Het meeste klinische onderzoek is gedaan naar brandnetelwortel bij mannen met een goedaardig vergrote prostaat en veranderingen in het plassen.

Naar andere toepassingen is veel minder onderzoek bij mensen gedaan. Hieronder lees je wat daar tot nu toe uit is gekomen en hoe sterk het bewijs is.

Onderzoekers hebben gekeken naar het gebruik van brandnetelwortel bij mannen met een goedaardig vergrote prostaat, waarbij ze onder andere veranderingen in het plassen volgden.

Een recente analyse bracht de resultaten van zes eerdere onderzoeken samen, met in totaal 1.210 mannen.

De onderzoekers zagen veranderingen in de score voor symptomen bij het plassen. Toch noemden ze de zekerheid van dat bewijs zelf laag tot zeer laag (10).

Op basis van het huidige onderzoek zijn daarom nog geen duidelijke conclusies te trekken.

Ook het gebruik van brandnetel bij gewrichten is onderzocht, maar het onderzoek bij mensen is beperkt.

In een kleine studie uit 2000 brachten 27 mensen met artrosepijn aan de basis van de duim of wijsvinger een week lang dagelijks vers brandnetelblad aan op de huid. 

De onderzoekers vergeleken dit met dovenetel, een plant die niet prikt.

Na het gebruik van brandnetel rapporteerden de deelnemers lagere scores voor pijn en beperkingen dan na het gebruik van dovenetel (11).

Belangrijk hierbij is dat het ging om één kleine en korte studie. Bovendien werd vers brandnetelblad rechtstreeks op de huid gebruikt. 

Op basis hiervan kun je daarom geen conclusies trekken over brandnetelthee, capsules of extracten.

Naar brandnetel bij hooikoorts is maar weinig onderzoek bij mensen gedaan.

Een van de bekendste studies komt zelfs al uit 1990. Daarin kregen 98 deelnemers gevriesdroogde brandnetel of een placebo. 

De uitkomsten waren gemengd: bij een algemene beoordeling waren er verschillen tussen de groepen, terwijl die in de dagelijkse beoordelingen veel kleiner waren (12).

Later onderzoek gaf evenmin een duidelijk beeld (13). 

Ook een recente analyse van kruiden bij hooikoorts leverde weinig bewijs op voor brandnetel: er waren slechts twee studies beschikbaar om de werking te beoordelen (14).

Daarmee blijft de wetenschappelijke onderbouwing voor brandnetel bij hooikoorts beperkt.

Het onderzoek naar deze vier toepassingen geeft nog geen duidelijk beeld.

De studies zijn klein, verschillen onderling, en de onderzoekers noemen de zekerheid van de resultaten zelf laag tot zeer laag.

Dat betekent niet dat het stilstaat: naar brandnetel wordt nog volop gekeken.

Wil je het zelf proberen? Dat kan prima, zolang je geen wonderen verwacht. 

Hieronder lees je waar je op let bij de aankoop, hoe je het gebruikt en met welke aandachtspunten je rekening houdt.

Voor brandnetelthee overgiet je gedroogd brandnetelblad of -kruid met heet water en laat je het enkele minuten trekken.

Hoeveel je gebruikt, hangt af van je eigen smaak en, bij een gekocht product, van de aanwijzingen op de verpakking.

Dat is niet ingewikkeld en leuk om te doen:

1. Pluk alleen planten die je zeker als brandnetel herkent.
2. Kies een schone plek, uit de buurt van drukke wegen en plekken waar mogelijk bestrijdingsmiddelen zijn gebruikt.
3. Draag handschoenen tijdens het plukken.
4. Spoel het blad schoon en laat het op een droge, goed geventileerde plek volledig drogen.
5. Bewaar het daarna droog en donker in een afgesloten pot.

Ook brandnetelzaad wordt soms in gerechten gebruikt, bijvoorbeeld als topping over een salade.

Gebruik je capsules, een extract of tinctuur? Houd dan de aanbevolen hoeveelheid op het etiket aan en neem niet meer dan aangegeven.

Van prikkende plant tot kopje thee: je weet nu wat brandnetel is, wat een prik met je huid doet, en waar je op let als je het zelf wilt proberen. Zo kun je zelf bepalen wat voor jou de moeite waard is.

Wil je je voeding verder onder de loep nemen?

Lees dan ook ijzertekort: oorzaken en aanvullen of bekijk de beste multivitamine.