Inhammen bij vrouwen: Wat zijn de oorzaken en wat kun je er aan doen?

Een terugwijkende haargrens is voor veel vrouwen schrikken. En het is een klacht waarover online veel wordt geschreven dat niet klopt.

Daarom pak ik het in dit artikel anders aan. Ik begin met de vraag die een arts als eerste zou stellen: wíjkt je haargrens echt terug, of wordt je haar over je kruin dunner? 

Dat onderscheid bepaalt namelijk om welke aandoening het gaat en in een van de twee gevallen is snel handelen belangrijk.

Dit is het deel dat in de meeste artikelen over dit onderwerp ontbreekt, en het is precies het deel dat uitmaakt.

Vrouwelijk patroonhaarverlies (androgenetische alopecia)

Dit is de meest voorkomende vorm van haarverlies bij vrouwen. Het verloopt langzaam en geeft dunner wordend haar op de kruin en de bovenkant van het hoofd. 

Kenmerkend is dat de voorste haargrens meestal juist behouden blijft, anders dan bij mannen. De haarverdunning is ook minder uitgesproken dan bij mannelijke kaalheid (1, 2). 

Frontale fibroserende alopecia 

Dit ziet er in het begin uit als ernstig patroonhaarverlies, maar hier wijkt de haargrens aan de voor- en zijkanten juist wél terug. 

Vaak gaan ook de wenkbrauwen deels verloren, en soms lichaamshaar. De haargrens kan er iets rood of schilferig uitzien rond de resterende haren. 

Deze vorm komt vooral, maar niet uitsluitend, bij vrouwen na de menopauze voor (2). 

Frontale fibroserende alopecia is een littekenvormende vorm van haaruitval. De haarzakjes worden vervangen door bindweefsel en gaan daarmee blijvend verloren. 

Behandeling kan de aandoening remmen, maar wat weg is, komt niet terug. 

Daarom geldt: hoe eerder gezien, hoe meer er te behouden valt (1, 2). 

Nu je het verschil kent tussen de twee hoofdvormen, is het tijd om dieper te kijken naar wat een terugwijkende haargrens bij jou concreet kan veroorzaken. 

Vrouwelijk patroonhaarverlies heeft een erfelijke component en hangt samen met een genetisch bepaalde gevoeligheid van de haarzakjes voor androgenen. 

Het is dus niet zeldzaam bij vrouwen. Het is de meest voorkomende oorzaak, en de kans hierop neemt toe na de menopauze, wanneer de oestrogeenproductie daalt en de verhouding met androgenen verschuift (1, 2).

Dit is wat mensen meestal bedoelen als ze zeggen dat stress hun haar heeft doen uitvallen. Het mechanisme is dat een groot deel van je haarzakjes gelijktijdig vroegtijdig in de rustfase (telogeenfase) overgaat. 

Ongeveer twee tot drie maanden na de gebeurtenis begint het haar dan opvallend uit te vallen (1).

Wat het kan uitlokken: een bevalling, een operatie, hoge koorts of een infectie, ernstige psychische belasting, snel gewichtsverlies of een crashdieet, en het starten of stoppen van bepaalde medicatie of anticonceptie (1, 3).

Het goede nieuws: telogeen effluvium is doorgaans tijdelijk en herstelt meestal binnen ongeveer zes maanden nadat de oorzaak is weggenomen (1).

En om het misverstand uit de wereld te helpen: het is niet zo dat stress "melkzuur vrijmaakt dat de haarwortel aantast". Dat mechanisme bestaat niet. Het gaat om een verschuiving in de haargroeicyclus.

Langdurige trekkracht op de haargrens, denk aan strakke staarten, knotten, extensions of vlechten, kan haarverlies bij de haargrens geven.

In het begin is dit omkeerbaar; bij langdurige belasting kan het blijvend worden. Voor een terugwijkende haargrens is dit een van de weinige oorzaken die je zelf direct kunt wegnemen.

Maak een afspraak bij:

• Een terugwijkende haargrens aan voor- of zijkant, of verlies van wenkbrauwen (2).
• Pijn, jeuk, branden, roodheid of schilfering op je hoofdhuid (1).
• Kale plekken met scherpe randen (dat kan alopecia areata zijn).
• Haaruitval samen met vermoeidheid, gewichtsverandering, hartkloppingen of kouwelijkheid (mogelijk schildklier).
• Haaruitval samen met acne, overbeharing of een onregelmatige cyclus.
• Snelle of ernstige haaruitval, of haaruitval die niet herstelt.

Meestal begint het onderzoek met een bloedtest, waarbij onder andere ferritine en TSH worden gemeten. Twijfelt de arts over de diagnose, of is er een vermoeden van een littekenvormende vorm? Dan volgt een verwijzing naar de dermatoloog (1). 

Er is niet één behandeling die voor iedereen werkt, maar de richtlijnen zijn wel duidelijk over wat een reële kans op resultaat geeft. Hieronder een overzicht.

• Lokale minoxidil (2% of 5%) is het middel met de beste onderbouwing bij vrouwelijk patroonhaarverlies en het enige geregistreerde middel voor deze indicatie. Het werkt alleen zolang je het blijft gebruiken, en resultaat is pas na zes tot twaalf maanden te beoordelen. In het begin kan er tijdelijk juist meer haaruitval zijn (1, 2).
• Orale middelen zoals spironolacton of minoxidil in lage dosering worden in sommige gevallen door een arts overwogen. Dat vraagt begeleiding en controle (1).
• Finasteride is bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd tegenaangewezen vanwege het risico op aangeboren afwijkingen. Ook de meeste andere medicamenteuze behandelingen zijn niet geschikt tijdens zwangerschap of bij zwangerschapswens. Gebruik dit soort middelen nooit zonder recept en zonder arts (1).
• Bij een littekenvormende vorm is de behandeling anders en gericht op het remmen van de ontsteking. Ook daarom is de juiste diagnose zo belangrijk (2).