Perimenopauze: welke klachten horen erbij en hoe herken je het?

Als het over de overgang gaat, denk je waarschijnlijk aan opvliegers en het uitblijven van je menstruatie. Maar de veranderingen in je lichaam beginnen vaak al veel eerder. Deze fase heet de perimenopauze.

Toch is de perimenopauze voor veel vrouwen nog onbekend. Dat heeft ook te maken met hoe deze fase verloopt: de veranderingen beginnen vaak geleidelijk en de signalen zijn lang niet altijd even duidelijk.

In dit artikel lees je welke klachten bij de perimenopauze horen, op welke leeftijd deze fase meestal begint en hoe lang die duurt.

Ook ontdek je hoe je kunt herkennen of je erin zit en waarom één hormoontest daar meestal weinig over zegt.

De perimenopauze is de periode rondom je laatste menstruatie, waarin je eierstokken geleidelijk anders gaan werken. 

Deze fase begint meestal enkele jaren vóór je laatste menstruatie en loopt door tot een jaar daarna (1).

Tijdens deze periode kan je menstruatiecyclus veranderen. Je wordt bijvoorbeeld eerder of later ongesteld dan je gewend bent (1).

De termen premenopauze, perimenopauze en menopauze worden vaak door elkaar gebruikt. Toch betekenen ze niet hetzelfde.

Het verschil zit vooral in de fase waarin je je bevindt (1):

• Premenopauze - de periode vóór de menopauze. Vaak wordt hiermee de fase bedoeld waarin je nog geen duidelijke klachten hebt en je cyclus meestal regelmatig verloopt.
• Perimenopauze - de fase waarin je hormonen schommelen en je cyclus kan veranderen. Deze fase begint meestal enkele jaren vóór je laatste menstruatie en loopt door tot twaalf maanden daarna.
• Menopauze - je allerlaatste menstruatie. Pas als je twaalf maanden niet meer ongesteld bent geweest, weet je achteraf dat je de menopauze hebt gehad.
• Postmenopauze - de periode vanaf een jaar na je laatste menstruatie (3). Je eierstokken maken dan veel minder oestrogeen aan en je natuurlijke menstruaties blijven uit.

De perimenopauze duurt gemiddeld zo´n vier tot zes jaar, maar dit verschilt sterk per vrouw (3).

Hoe lang de perimenopauze duurt, hangt onder andere af van wanneer je menstruatiecyclus begint te veranderen.

In het begin merk je misschien alleen dat je menstruatie wat eerder of later komt. 

Naarmate je dichter bij de menopauze komt, worden de tussenpozen vaak langer en kunnen menstruaties helemaal uitblijven (1).

Een veranderende menstruatiecyclus is vaak een van de eerste tekenen van de perimenopauze.

Misschien word je ineens eerder ongesteld dan je gewend bent, of duurt het juist langer voordat je volgende menstruatie begint.

Ook kan het bloedverlies heviger of lichter worden (1, 3).

In het begin zijn die veranderingen soms klein. Zo duurt je cyclus misschien ineens 24 dagen in plaats van 28. Later kunnen menstruaties ook twee maanden of langer uitblijven (1).

Wil je hier meer over weten? Lees dan mijn artikel over menstruatieklachten in de overgang.

Kon je vroeger makkelijk in slaap vallen, maar lig je nu regelmatig wakker? Tijdens de perimenopauze kun je merken dat je slaappatroon verandert.

Misschien val je moeilijker in slaap, word je vaker wakker of ben je 's ochtends vroeg al klaarwakker.

Nachtelijke opvliegers kunnen je slaap verstoren, maar je kunt ook slaapproblemen krijgen zonder dat je last hebt van opvliegers (3, 6).

Meer hierover lees je in mijn artikel over slecht slapen in de overgang.

Vermoeidheid kan tijdens de perimenopauze behoorlijk op de voorgrond staan. Misschien heb je minder energie dan je gewend bent of merk je dat je gedurende de dag sneller moe wordt.

Dat kan verschillende oorzaken hebben. Zo kan een verstoorde nachtrust een rol spelen.

Maar ook heviger menstruatieverlies kan bijdragen aan vermoeidheid, bijvoorbeeld wanneer je daardoor een ijzertekort of bloedarmoede ontwikkelt (7).

Meer hierover lees je in het artikel over vermoeidheid in de overgang.

Je borsten kunnen tijdens de perimenopauze gevoeliger of pijnlijker aanvoelen. 

Misschien herken je dat gespannen gevoel van vlak voor je menstruatie, maar merk je dat het nu op andere momenten voorkomt.

Dit kan samenhangen met de wisselende hormoonspiegels in deze fase. 

Je borsten kunnen bijvoorbeeld zwaar, gespannen of gevoelig bij aanraking zijn (7).

Bij de perimenopauze denk je misschien niet meteen aan hoofdpijn, gewrichtspijn of haaruitval. Toch kunnen ook deze klachten al in deze fase voorkomen.

Sommige hangen samen met veranderingen in je hormonen, terwijl andere verschillende oorzaken kunnen hebben.

• Hartkloppingen - je merkt ineens dat je hart sneller of harder klopt. Dit kan bijvoorbeeld tijdens een opvlieger gebeuren, maar hartkloppingen kunnen ook andere oorzaken hebben (10). Heb je daarbij pijn op de borst, ben je erg benauwd of voel je dat je flauwvalt? Zoek dan direct medische hulp.
• Gewrichts- en spierpijn - je merkt misschien dat je gewrichten stijver aanvoelen of dat je vaker spierpijn hebt. Onderzoek laat zien dat deze klachten vaker worden gemeld tijdens de perimenopauze (11).
• Hoofdpijn en migraine - je kunt vaker hoofdpijn krijgen of merken dat bestaande migraineklachten veranderen. Dit kan samenhangen met hormonale veranderingen (7).
• Haaruitval - misschien zie je meer haren in je borstel of merk je dat je haar dunner wordt. Haarverlies komt vaker voor rond de overgang, maar kan ook andere oorzaken hebben (7).
• Vaginale droogheid en jeuk - de huid en slijmvliezen van je vagina kunnen veranderen. Daardoor kun je last krijgen van droogheid, irritatie of jeuk (7).
• Duizeligheid - bij hevig menstruatieverlies kun je een ijzertekort of bloedarmoede ontwikkelen. Dat kan klachten geven zoals duizeligheid en vermoeidheid (7).

Er bestaat geen betrouwbare test waarmee je met één meting kunt vaststellen of je in de perimenopauze zit.

Dat komt doordat je hormoonwaarden in deze fase sterk schommelen. Een bloedtest geeft daardoor vooral een momentopname (3, 4).

Bij zo'n test wordt vaak gekeken naar FSH, een hormoon dat je eierstokken stimuleert. 

Tijdens de perimenopauze stijgt de hoeveelheid FSH gemiddeld, maar de waarde kan van dag tot dag verschillen. 

Meer over dit hormoon lees je in het artikel over het FSH-hormoon.

Ben je jonger dan 40 en heb je overgangsachtige klachten of veranderingen in je menstruatie? 

Dan kan je huisarts bloedonderzoek doen om een vervroegde overgang te onderzoeken (5).

Tijdens de perimenopauze kun je zelf verschillende dingen doen om goed voor je lichaam te zorgen.

Denk aan voldoende bewegen, gezond eten en aandacht besteden aan je slaap. Deze gewoontes ondersteunen je gezondheid en kunnen helpen om beter met bepaalde overgangsklachten om te gaan (3).

De volgende vijf tips helpen je op weg:

1. Zorg voor een vast slaapritme - probeer iedere dag rond dezelfde tijd naar bed te gaan en op te staan. Ga overdag naar buiten, bij voorkeur in de ochtend, en vermijd cafeïne in de zes uur voordat je gaat slapen (13).
2. Blijf bewegen en doe aan krachttraining - wandelen en fietsen zijn goede manieren om actief te blijven. Probeer daarnaast minstens twee keer per week oefeningen te doen die je spieren en botten versterken. Denk aan squats, traplopen of trainen met gewichten (14). Lees ook het artikel over spiermassa opbouwen.
3. Eet gevarieerd en let op eiwitten en calcium - eiwitten dragen bij aan de instandhouding van de spiermassa, en calcium draagt bij aan de instandhouding van sterke botten. Je vindt ze bijvoorbeeld in yoghurt, eieren, peulvruchten, noten en tofu (15, 16).
4. Let op alcohol, warme dranken en gekruid eten - minder alcohol kan zorgen voor minder opvliegers, vooral 's nachts. Ook warme dranken en gekruid eten kunnen een opvlieger uitlokken (17). Kijk of je dat bij jezelf herkent en pas je gewoontes daarop aan.
5. Maak bewust tijd voor ontspanning - een drukke dag voelt extra zwaar als je slecht slaapt of weinig energie hebt. Plan daarom regelmatig een rustmoment in. Maak een wandeling, doe een ademhalingsoefening of praat erover met iemand die je vertrouwt. Ook mindfulness kan je helpen om beter met de overgang om te gaan (17).

Ook in de perimenopauze blijft het belangrijk om voldoende vitamines en mineralen binnen te krijgen.

Met gevarieerde voeding leg je daarvoor de basis, maar soms kan een supplement een nuttige aanvulling zijn.

Vooral de volgende voedingsstoffen verdienen aandacht:

• Calcium - is nodig voor de instandhouding van normale botten. Je vindt het onder andere in zuivel, groene groenten en verrijkte plantaardige zuivelalternatieven (15).
• Vitamine D - draagt bij aan de instandhouding van normale botten en draagt ertoe bij dat calcium goed uit de voeding wordt opgenomen. Ben je 50 jaar of ouder, dan is het advies om elke dag 10 microgram vitamine D als supplement te nemen, en vanaf 70 jaar 20 microgram (18, 19).
• IJzer - verdient extra aandacht als je tijdens de perimenopauze veel bloed verliest. Hevige menstruaties kunnen namelijk leiden tot ijzertekort of bloedarmoede. Bespreek met je huisarts of bloedonderzoek of extra ijzer nodig is (20). Meer hierover lees je in mijn artikel over ijzertekort.

Supplementen met calcium en vitamine D vind je in onze collectie supplementen voor botten.

Naast vitamines en mineralen zijn er ook kruidensupplementen die speciaal voor vrouwen in de overgang worden verkocht.

Er is al veel onderzoek gedaan naar zulke kruiden, maar de resultaten zijn nog niet altijd overtuigend.

Voor deze kruiden zijn daarom op dit moment geen gezondheidsclaims over overgangsklachten goedgekeurd.

Dat betekent dat supplementenmakers niet zomaar mogen beloven dat hun producten bijvoorbeeld opvliegers of andere overgangsklachten verminderen (21, 22).

De perimenopauze is een natuurlijke levensfase, maar soms is het verstandig om je klachten met de huisarts te bespreken. 

Vooral als ze je dagelijks leven beïnvloeden of als je twijfelt of de overgang de oorzaak is (3).

Maak in ieder geval een afspraak in de volgende situaties:

1. Je hebt veel last van je klachten - bijvoorbeeld als opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen je werk, nachtrust of dagelijks leven beïnvloeden (3).
2. Je verliest veel of onverwacht bloed - bijvoorbeeld als je menstruaties ineens veel heviger worden of je tussen twee menstruaties door bloed verliest (20, 23).
3. Je hebt bloedverlies na de menopauze - ben je al meer dan twaalf maanden niet ongesteld geweest en verlies je opnieuw bloed? Laat dit altijd onderzoeken, ook als het maar weinig is (24).
4. Je bent jonger dan 40 jaar - heb je op deze leeftijd al overgangsachtige klachten of verandert je menstruatie? Dan is het belangrijk om een vervroegde overgang of andere oorzaken te laten onderzoeken (5).

Je huisarts kan samen met je kijken wat er aan de hand is en of verder onderzoek nodig is. Ook kun je bespreken welke mogelijkheden er zijn om met je klachten om te gaan.

De perimenopauze kan een verwarrende periode zijn. Je lichaam verandert, maar je begrijpt misschien niet meteen waar bepaalde klachten vandaan komen. 

Juist daarom is het zo waardevol om te weten wat er in deze fase gebeurt.

Hoe beter je de signalen herkent, hoe makkelijker het wordt om bewust keuzes te maken die bij jou passen. 

Of dat nu betekent dat je meer aandacht besteedt aan je slaap, je leefstijl aanpast of met je huisarts in gesprek gaat.

De overgang hoort bij het leven, maar dat betekent niet dat je alles maar voor lief hoeft te nemen. 

Wil je meer weten over deze levensfase? Lees dan ook mijn artikel over overgangsklachten. 

Ons aanbod voor vrouwen vind je in de collectie supplementen voor vrouwen.