GABA: wat is het en wat doet het in je lichaam?
|
|
Tijd om te lezen 17 min
Winkelwagen
Je winkelwagen is leeg
|
|
Tijd om te lezen 17 min
In je hersenen worden voortdurend signalen uitgewisseld. Sommige signalen stimuleren je zenuwcellen, terwijl andere ze juist afremmen.
En dat is belangrijk, want als zenuwcellen voortdurend geactiveerd worden, kunnen je hersenen signalen minder goed verwerken.
Daarom heeft je brein naast een gaspedaal ook een rem nodig. En daar speelt GABA een belangrijke rol in.
Misschien ken je de naam wel van een potje supplementen? GABA als supplement is populair, en ook onderzoekers zijn er volop mee bezig. Reden genoeg om je het hele verhaal te vertellen.
Je leest wat GABA in je lichaam doet en wat onderzoek laat zien over GABA als supplement. Ook ontdek je of GABA veilig is en of het in Nederland verboden is.
GABA is een stof die je lichaam zelf aanmaakt uit glutamaat en die in de hersenen signalen tussen zenuwcellen afremt.
Onderzoekers kijken actief of en hoe GABA uit een supplement de hersenen bereikt.
GABA staat in Nederland niet op de lijsten van de Opiumwet en is verkrijgbaar als ingrediënt van voedingssupplementen.
GABA is een stof die je lichaam zelf aanmaakt. Voluit heet het gamma-aminoboterzuur.
Het is een aminozuur, maar een bijzonder soort: je lichaam gebruikt het niet als bouwsteen voor eiwitten, anders dan de meeste andere aminozuren (1).
In plaats daarvan werkt GABA als een neurotransmitter. Dat is een signaalstof waarmee zenuwcellen met elkaar communiceren. Andere bekende neurotransmitters zijn serotonine en dopamine.
GABA heeft daarbij een bijzondere taak. Het remt namelijk signalen tussen zenuwcellen af.
Het is zelfs de belangrijkste remmende signaalstof van je centrale zenuwstelsel. Ongeveer drie op de tien zenuwcellen in je hersenen bevatten GABA (1).
Goed om te weten: je lichaam maakt GABA uit glutamaat, een andere signaalstof in je hersenen. Daarbij zet een enzym glutamaat om in GABA (1).
Ook in je eten zit GABA. Het komt van nature voor in veel planten, en sommige gefermenteerde producten bevatten er relatief veel van (1). Denk aan:
Of GABA uit je eten ook je hersenen bereikt, is een andere vraag. Daar kom ik verderop in dit artikel op terug.
De GABA die je lichaam zelf maakt, zorgt ervoor dat zenuwcellen in je hersenen minder snel een signaal doorgeven.
Glutamaat doet juist het tegenovergestelde: het stimuleert zenuwcellen om actief te worden (2).
Je kunt het vergelijken met autorijden: glutamaat is het gaspedaal en GABA de rem. Je hebt beide nodig om soepel en veilig door het verkeer te bewegen.
Zo werkt het ook in je hersenen. Glutamaat helpt zenuwcellen om signalen door te geven, terwijl GABA voorkomt dat ze te gemakkelijk geactiveerd worden.
Dankzij die samenwerking kunnen je hersenen prikkels verwerken zonder dat zenuwcellen voortdurend actief blijven (2).
Het bijzondere? Je lichaam maakt GABA juist uit glutamaat. Van een gaspedaal maakt je lichaam dus een rem.
Ik vind dat een mooi voorbeeld van hoe slim je lichaam met zijn bouwstoffen omgaat.
Hoe remt GABA dan precies? Dat gaat als volgt: Het bindt zich aan speciale ontvangers op zenuwcellen, de GABA-receptoren.
Zie ze als sloten waar GABA de sleutel van is.
Er zijn twee hoofdtypen:
Omdat het remsysteem zo centraal staat, is het een belangrijk doelwit voor medicijnen. Drie voorbeelden:
Bij langdurig gebruik van benzodiazepinen kunnen je hersenen zich aanpassen aan het medicijn. Daardoor kunnen gewenning en lichamelijke afhankelijkheid ontstaan.
Daarom worden benzodiazepinen bij voorkeur zo kort mogelijk gebruikt (2).
Hoe je hersenen zich aanpassen aan stoffen die op signaalstoffen inwerken, lees je ook in mijn artikel over verslaving en neurotransmitters.
Goed om te weten: een GABA-supplement is dus iets heel anders dan een medicijn dat op GABA-receptoren inwerkt. Of GABA uit een supplement je hersenen bereikt, lees je verderop in dit artikel.
Een GABA-tekort in je hersenen kun je niet vaststellen met een gewone bloedtest. De hoeveelheid GABA in je bloed zegt namelijk weinig over wat er in je hersenen gebeurt (1, 3).
Dat heeft twee redenen:
Je kunt je hersenen zien als een gebouw met een strenge portier: wat buiten op straat rondloopt, komt niet zomaar naar binnen.
Wie GABA in het bloed meet, telt dus de mensen op straat. Hoe druk het binnen is, weet je dan nog steeds niet.
Wil je echt in de hersenen kijken, dan is een speciale MRI-techniek nodig. Daarmee kunnen onderzoekers de hoeveelheid GABA in bepaalde hersengebieden schatten.
Maar zelfs dat is lastig, omdat er ook GABA in de bloedvaten rond de hersenen zit (3). Het is dus een methode voor onderzoek, geen test die je even bij de huisarts laat doen.
Nee, op basis van je klachten alleen kun je een GABA-tekort niet herkennen.
En toch kom je de term GABA-tekort regelmatig tegen, vaak met een lijstje signalen erbij.
Ik begrijp goed dat zo’n lijstje herkenbaar kan voelen. Maar herkenning bewijst niet dat je een GABA-tekort hebt. Wat er op zo’n lijstje staat, kan veel verschillende oorzaken hebben.
Artsen stellen een GABA-tekort dan ook niet vast zoals ze een tekort aan ijzer of vitamine B12 vaststellen. Daarvoor bestaat een betrouwbare bloedtest, voor GABA in je hersenen niet.
Goed om te weten: herken je jezelf in zo’n lijstje, of voel je je al een tijd niet lekker zonder dat je weet waarom? Dan is je huisarts een goede eerste stap. Samen kun je uitzoeken wat er speelt, en dat kan van alles zijn. Hoe beter je weet waar het vandaan komt, hoe gerichter je er iets aan kunt doen.
GABA als supplement is een actief onderzoeksveld. Er zijn al verschillende studies bij mensen gedaan. Omdat die sterk van elkaar verschillen, is er nog geen eenduidig antwoord (4).
Om te begrijpen waarom dat zo lastig is, begin je bij een simpele vraag.
Denk even terug aan de strenge portier van je hersenen. Die heet officieel de bloed-hersenbarrière: een beschermende laag cellen rond de bloedvaten in je hersenen die regelt welke stoffen vanuit je bloed de hersenen kunnen bereiken.
Lange tijd werd aangenomen dat GABA deze barrière nauwelijks passeert. Maar de onderzoeken spreken elkaar tegen en gebruiken verschillende methoden (3).
Dieronderzoek suggereert dat GABA vanuit het bloed maar in beperkte mate de hersenen bereikt (1, 3).
Bij mensen is nog onvoldoende onderzocht hoeveel GABA de hersenen bereikt nadat je een supplement hebt ingenomen (3, 5).
Omdat nog onduidelijk is of GABA uit een supplement je hersenen bereikt, kijken onderzoekers ook naar een andere mogelijkheid: de route via je darmen.
Je darmen hebben hun eigen zenuwstelsel en staan in contact met je hersenen. Een belangrijke verbinding is de nervus vagus, een lange zenuw tussen je buik en je hersenen.
Een van de ideeën is dat GABA daar een rol speelt, zonder zelf de hersenen te hoeven bereiken. Die route krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht in onderzoek (5).
Of dat zo is, en wat het bij mensen zou betekenen, wordt nog onderzocht (3, 5).
In 2020 verzamelden onderzoekers veertien gecontroleerde studies naar GABA bij mensen. Ze bekeken of er een verband was met stress en slaap (4).
Daarvoor gebruikten de studies verschillende metingen. Soms vulden deelnemers vragenlijsten in, soms werden bijvoorbeeld hartslag of hersenactiviteit gemeten (4).
De studies verschilden sterk in opzet, dosering en de vorm waarin deelnemers GABA kregen, van capsules tot verrijkte voeding. Daardoor zijn ze lastig met elkaar te vergelijken.
De onderzoekers concludeerden dat er meer onderzoek nodig is voordat er iets over effecten te zeggen valt (4).
Kortom: het onderzoek naar GABA als supplement is volop in ontwikkeling, en de belangstelling ervoor groeit (5).
Misschien heb je weleens ervaringen van anderen met GABA gelezen. Zulke verhalen laten zien hoe iemand iets zelf beleeft.
Maar een ervaring kan door veel dingen worden beïnvloed, zoals je verwachtingen, veranderingen in je dagelijkse routine of het natuurlijke verloop van klachten.
Daarom vergelijken onderzoekers GABA met een placebo: een capsule zonder GABA die er precies hetzelfde uitziet.
Zo kunnen ze nagaan wat er aan GABA zelf is toe te schrijven. Dat onderzoek loopt nog (4).
Ik vind het belangrijk dat je weet waar het onderzoek nu staat. Dan kun je zelf bepalen of GABA bij je past.
Over de veiligheid van GABA is overigens meer bekend, en daar gaat het volgende deel over.
Bij de hoeveelheden die in onderzoek zijn gebruikt, zijn geen ernstige bijwerkingen gevonden die aan GABA konden worden toegeschreven (1).
Hoge hoeveelheden zijn vooral kort onderzocht, terwijl de langste studies, van twaalf weken, juist lage hoeveelheden gebruikten (1).
Over langdurig gebruik van hogere hoeveelheden is daardoor nog weinig bekend.
Goed om te weten: wat we over de veiligheid van GABA weten, komt vooral uit onderzoeken die eigenlijk naar andere vragen keken. Studies die speciaal zijn opgezet om de veiligheid te onderzoeken, zijn er nog niet (1). Wil je GABA langer dan een paar weken gebruiken? Bespreek dat dan voor de zekerheid met je huisarts of apotheker.
In studies meldde een deel van de deelnemers klachten die als licht tot matig werden beschreven (1). Niet bij elke klacht is duidelijk of GABA de oorzaak was.
Het ging om:
In sommige studies zagen onderzoekers dat de bloeddruk tijdelijk een klein beetje daalde, met minder dan 10 procent.
Na het stoppen kwam de bloeddruk binnen een paar dagen weer op het oude niveau (1).
Gebruik je medicijnen voor je bloeddruk? Dan kan de combinatie ervoor zorgen dat je bloeddruk verder daalt dan de bedoeling is (1).
Een te lage bloeddruk kan je bijvoorbeeld duizelig maken. Bespreek het daarom eerst met je arts of apotheker.
In een paar situaties raad ik je aan GABA niet op eigen houtje te gebruiken.
Disclaimer: herken je jezelf in een van deze situaties, of twijfel je of GABA bij je past? Overleg dan eerst met je huisarts of apotheker. Die kan je persoonlijke situatie beoordelen. Zo weet je beter waar je op moet letten als je GABA overweegt.
Dan blijft er nog één vraag over die veel mensen hebben: is GABA eigenlijk verboden?
Nee, GABA staat in Nederland niet op de lijsten van de Opiumwet.
Je kunt het tegenkomen als ingrediënt van voedingssupplementen (1).
Net als voor alle voedingssupplementen gelden daarvoor regels, onder andere voor veiligheid, samenstelling en etikettering.
Toch denken sommige mensen dat GABA verboden is. Dat is niet zo vreemd, want GABA wordt regelmatig in verband gebracht met medicijnen en andere stoffen.
Er zijn twee dingen die vaak voor verwarring zorgen:
Het helpt dus om goed onderscheid te maken tussen GABA als lichaamseigen stof, GABA in een supplement en medicijnen die op het GABA-systeem inwerken.
Combineer GABA niet zomaar met medicijnen, maar overleg eerst met je arts of apotheker.
Er is namelijk nog weinig onderzoek gedaan naar mogelijke wisselwerkingen tussen GABA en medicijnen (1).
Overleg daarom zeker bij:
Disclaimer: gebruik je benzodiazepinen, stop of verminder die dan nooit op eigen houtje. Na langdurig gebruik kan plotseling stoppen ernstige ontwenningsklachten veroorzaken (2). Bespreek het afbouwen daarom altijd met je arts. Die kent je medicijnen, net als je apotheker, en kan met je meekijken of GABA daarbij past. Zo hoef je niet zelf te gissen naar mogelijke wisselwerkingen.
Je komt GABA ook tegen in supplementen met L-theanine.
Dat is een aminozuur dat van nature voorkomt in theebladeren en bijdraagt aan de typische smaak van thee (8). Net als GABA gebruikt je lichaam het niet als bouwsteen voor eiwitten (8).
Maar wat weten we over de combinatie?
Het onderzoek daarnaar is nog jong. Een kleine, verkennende studie met 19 deelnemers onderzocht GABA en L-theanine samen, maar had geen placebogroep.
De onderzoekers geven zelf aan dat er beter opgezet onderzoek nodig is voordat er iets over de combinatie te zeggen valt (9).
Meer over L-theanine lees je in het artikel over L-theanine, omega 3 en glidkruid.
In ons assortiment vind je ook een zuigtablet met GABA, L-theanine en vitamine B6. Twee tabletten bevatten samen:
Dat is 100 procent van de referentie-inname voor vitamine B6: een richtwaarde voor wat een volwassene gemiddeld per dag nodig heeft.
Goed om te weten: vitamine B6 draagt bij aan een normale psychologische functie en aan de normale werking van het zenuwstelsel. Hoeveel vitamine B6 je veilig kunt gebruiken, lees je in mijn artikel over te veel vitamine B6.
Voor GABA bestaat geen officiële aanbevolen dagelijkse hoeveelheid, zoals voor vitamines en mineralen. Je lichaam maakt GABA namelijk zelf aan.
In onderzoeken liepen de gebruikte hoeveelheden sterk uiteen, van enkele milligrammen in voeding tot honderden milligrammen per dag in supplementen.
Onderzoekers gebruikten bijvoorbeeld hoeveelheden van 80 en 300 mg GABA per dag (1).
Over het beste moment om GABA in te nemen, is nog weinig onderzoek gedaan.
Wel zagen onderzoekers in een studie dat de hoeveelheid GABA in het bloed ongeveer een half uur tot een uur na inname het hoogst was (1).
Dat vertelt ons iets over de opname, maar nog niet wat het beste innamemoment is.
Houd je daarom aan de gebruiksaanwijzing op het etiket en neem niet meer dan de aangegeven hoeveelheid.
In onze collectie GABA-supplementen vind je GABA met L-theanine, een zuigtablet met GABA, L-theanine en vitamine B6.
GABA, voluit gamma-aminoboterzuur, is een stof die je lichaam zelf aanmaakt. Het is de belangrijkste remmende signaalstof van je centrale zenuwstelsel: het zorgt ervoor dat zenuwcellen minder snel een signaal doorgeven (1, 2).
In je hersenen remt GABA de signalen tussen zenuwcellen af. Het vormt zo een tegenwicht voor glutamaat, de signaalstof die zenuwcellen juist aanzet (2).
GABA komt van nature voor in veel planten, zoals tomaten en spinazie. Sommige gefermenteerde producten, zoals kimchi, kaas en salami, bevatten er relatief veel van (1).
Een GABA-tekort in je hersenen kun je niet vaststellen met een gewone bloedtest. Artsen stellen het ook niet vast zoals een tekort aan ijzer of vitamine B12. Heb je klachten waarvan je de oorzaak niet kent, dan is je huisarts een goede eerste stap.
Wat GABA uit een supplement in je lichaam doet, wordt nog volop onderzocht. De studies bij mensen verschillen sterk van elkaar en geven nog geen eenduidig antwoord (4).
Daar wordt nog volop onderzoek naar gedaan. Onderzoeken naar de bloed-hersenbarrière spreken elkaar tegen, en bij mensen is nog niet goed gemeten hoeveel GABA de hersenen bereikt (3). Onderzoekers kijken daarom ook naar een mogelijke route via de darmen (3, 5).
In de beschikbare onderzoeken zijn geen ernstige bijwerkingen gevonden die aan GABA konden worden toegeschreven. Over langdurig gebruik, vooral van hogere hoeveelheden, is nog weinig bekend (1).
Nee, GABA staat in Nederland niet op de lijsten van de Opiumwet. Je komt het tegen als ingrediënt van voedingssupplementen (1). Verwar het niet met GHB: dat is een andere stof, die wel op lijst I van de Opiumwet staat (7).
In studies meldde een deel van de deelnemers lichte tot matige klachten, zoals ongemak in de buik, hoofdpijn, slaperigheid of een kort branderig gevoel in de keel (1). Niet bij elke klacht is duidelijk of GABA de oorzaak was. Ook kan de bloeddruk tijdelijk iets dalen. Gebruik je bloeddrukverlagers, overleg dan eerst met je arts of apotheker (1).
Overleg dat altijd eerst met je arts of apotheker. In een groot overzicht uit 2021 vonden onderzoekers alleen studies naar de combinatie van GABA met bloeddrukverlagers. Voor antidepressiva is het dus niet onderzocht (1).
Een officiële aanbevolen hoeveelheid bestaat niet. In onderzoek liepen de hoeveelheden sterk uiteen, bijvoorbeeld 80 of 300 mg per dag (1). Houd je aan de gebruiksaanwijzing op het etiket.
Over het beste moment is weinig onderzoek gedaan. Volg de gebruiksaanwijzing op het etiket van je product.
GABA is een signaalstof die je lichaam zelf aanmaakt. L-theanine is een aminozuur dat van nature in theebladeren voorkomt (8). Ze worden vaak samen in één supplement verkocht, maar het onderzoek naar die combinatie staat nog aan het begin (9).
Over GABA bij kinderen is nauwelijks onderzoek gedaan. Volg de leeftijd en dosering op het etiket en overleg bij twijfel eerst met de huisarts.
GABA is een bijzondere stof. Je lichaam maakt het zelf, het zit in je eten en in je hersenen werkt het als een natuurlijke rem op de signalen tussen zenuwcellen.
Geen wonder dat onderzoekers ook belangstelling hebben voor GABA-supplementen. Zij kijken onder meer hoe GABA uit een supplement zijn weg vindt in je lichaam, en dat onderzoek is volop in beweging.
Wat wel al duidelijk is: in de beschikbare onderzoeken zijn geen ernstige bijwerkingen gevonden die aan GABA konden worden toegeschreven (1).
Kies je voor GABA? Bij ons vind je nu GABA met L-theanine, een zuigtablet waarin ook vitamine B6 zit.
Binnenkort komt daar GABA 500 mg bij, een capsule met alleen GABA.
In onze collectie GABA-supplementen vind je ons aanbod. Zodra GABA 500 mg er is, kun je ze daar makkelijk vergelijken..
Wel even goed om te weten: gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding? Overleg dan eerst met je arts of apotheker.
En vergeet de basis niet: gezonde voeding, voldoende beweging, goede slaap en momenten van ontspanning blijven belangrijk, met of zonder supplement.
Praktische tips vind je in het artikel niet kunnen slapen door onrust en in mijn artikel over cortisol verlagen.
Gebruikte bronnen