Stemmingswisselingen bij PMS: wat zegt het onderzoek?

Bijna iedere vrouw ervaart weleens wat ongemak in de dagen vóór haar menstruatie. Maar PMS is meer dan dat.

Het gaat om een herkenbaar, terugkerend patroon van klachten dat elke cyclus opnieuw opduikt na de eisprong en verdwijnt binnen een paar dagen nadat de menstruatie begint.

Niet één keer, maar elke maand opnieuw. Het gaat hierbij om een combinatie van psychische en lichamelijke klachten:

Tot 75% van de vrouwen ervaart milde premenstruele klachten.

Bij een deel van de vrouwen zijn de klachten zo duidelijk aanwezig dat ze invloed hebben op het dagelijks functioneren (1).

Door je klachten bij te houden. Er is geen bloedtest voor PMS. Het gaat puur om het herkennen van een terugkerend patroon.

Houd je klachten minimaal twee cycli bij via een app of dagboek.

Pas als je ziet dat ze elke cyclus op hetzelfde moment terugkomen, heeft het zin om er gericht iets aan te doen.

Soms gaat PMS verder dan vervelende dagen vóór je menstruatie.

Bij PMDD (premenstruele dysfore stoornis) zijn de klachten zo ernstig dat ze je dagelijks leven structureel in de weg zitten.

PMDD is een erkende psychiatrische diagnose en treft naar schatting 3 tot 8% van de vrouwen in de vruchtbare levensfase wereldwijd.

Het verschil met PMS zit niet in het type klachten, maar in de ernst.

De klachten die kenmerkend zijn voor PMDD zijn onder andere:

• Ernstige depressieve stemming - gevoelens van hopeloosheid of waardeloosheid
• Extreme prikkelbaarheid of woede-uitbarstingen - die buiten verhouding voelen
• Ernstige angst en gespannenheid - die het dagelijks functioneren in de weg staan

Bij PMDD belemmeren de klachten je werk, studie, relaties of sociale contacten. Dat is de grens.

Vermoed je dat jouw klachten verder gaan dan PMS? Ga dan naar je huisarts. Bij PMDD is professionele begeleiding belangrijk. Leefstijl en supplementen alleen zijn vaak niet voldoende om de klachten goed onder controle te krijgen.

Ga ook naar de huisarts als:

• je klachten je dagelijks leven structureel belemmeren
• je gedachten hebt aan zelfbeschadiging
• somberheid niet weggaat met de menstruatie
• supplementen en leefstijl na drie cycli geen verschil maken

Je huisarts kan beoordelen of er sprake is van PMDD en welke behandeling daarbij past, zoals SSRI's of een hormonale aanpak

Eenvoudig gezegd zit het zo: bij vrouwen met PMS reageert het brein gevoeliger op de hormonale schommelingen in de tweede helft van de cyclus.

Niet omdat de hormoonwaarden per se te hoog of te laag zijn, maar omdat de schommeling zelf voor onrust zorgt in de hersenen (2).

Hoe dat precies werkt, leg ik je hier uit.

De menstruatiecyclus bestaat uit vier fases.

Voor PMS is vooral de laatste fase relevant, maar het helpt om het geheel even te zien:

1. Menstruatie - je bloeding begint. Oestrogeen en progesteron zijn op hun laagst.
2. Folliculaire fase - de periode direct na je menstruatie. Een eicel rijpt en oestrogeen stijgt geleidelijk. Veel vrouwen voelen zich in deze fase energieker.
3. Eisprong - rond het midden van de cyclus komt de eicel vrij. Oestrogeen piekt kort voor de eisprong.
4. Luteale fase - de dagen voor je menstruatie. Progesteron neemt het over en bereidt het lichaam voor op een mogelijke zwangerschap. Als die uitblijft, dalen beide hormonen en begint de menstruatie opnieuw.

Bij vrouwen met PMS is het juist die luteale fase waarin de klachten optreden

Waarom reageert het ene brein gevoeliger op hormonale schommelingen dan het andere? Dat weten onderzoekers nog niet precies.

Wel denken ze dat de gevoeligheid van het brein voor normale veranderingen in oestrogeen en progesteron belangrijk is.

Deze hormonen beïnvloeden namelijk verschillende boodschapperstoffen in de hersenen.

Denk bijvoorbeeld aan:

Hormonale veranderingen tijdens de cyclus beïnvloeden hoe serotonine in de hersenen werkt. Serotonine speelt een belangrijke rol bij je stemming en emotionele balans.

Bij vrouwen met PMS en PMDD hangen stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en somberheid samen met deze veranderingen in de serotoninewerking (2,3).

Allopregnanolon is een afbraakproduct van progesteron.

Het beïnvloedt GABA, een neurotransmitter die helpt bij ontspanning en het verwerken van prikkels. Bij sommige vrouwen met PMS of PMDD lijkt het brein anders te reageren op deze stof.

Daardoor kunnen normale hormonale schommelingen samengaan met meer spanning, angstgevoelens en stemmingsveranderingen (3).

Ook het stresssysteem krijgt veel aandacht in onderzoek.

Sommige studies laten zien dat vrouwen met meer ervaren stress vaak ook meer PMS-klachten hebben. Veranderingen in cortisol worden hier soms mee in verband gebracht.

Dit bewijst niet dat stress de oorzaak is. Het suggereert wel dat stress invloed kan hebben op hoe klachten worden ervaren (2,4).

PMS ontstaat in een specifieke fase van je cyclus. Daarom kijken onderzoekers vooral naar voedingsstoffen die een rol spelen tijdens de cyclus als geheel.

Wat me opvalt: sommige komen steeds opnieuw terug. Hieronder zet ik ze voor je op een rij.

Magnesium ondersteunt de normale werking van het zenuwstelsel en helpt bij vermoeidheid.

Het is een van de voedingsstoffen die door onderzoekers vaak wordt bestudeerd in relatie tot de menstruatiecyclus (4).

Je vindt magnesium onder andere in noten, zaden, peulvruchten, volkoren granen en donkergroene bladgroenten zoals spinazie en boerenkool.

Vitamine B6 draagt bij aan de activiteit van hormonen in je lichaam en aan een normale psychologische functie.

Om die reden wordt het regelmatig onderzocht in relatie tot de menstruatiecyclus (1, 5).

Goede bronnen zijn kip, vis, aardappelen, bananen en kikkererwten. Wissel je dierlijke en plantaardige bronnen af, dan krijg je er automatisch veel andere voedingsstoffen bij.

Omega-3 vetzuren staan al jaren in de belangstelling van onderzoekers. Ze kijken onder meer naar de relatie tussen deze vetzuren en hoe vrouwen de luteale fase ervaren (6).

Waarom precies is nog niet volledig duidelijk. Het onderzoek loopt nog.

Vette vis zoals zalm, makreel en haring zijn de rijkste bronnen. Eet je geen vis, dan leveren lijnzaad, chiazaad en walnoten ALA, een plantaardige vorm van omega-3.

Tijdens de luteale fase kunnen calciumspiegels in je bloed wat lager zijn dan in de rest van je cyclus. Onderzoekers bestuderen wat die schommeling betekent voor hoe je je voelt in de dagen vóór je menstruatie (7).

Vitamine D speelt daarbij een ondersteunende rol, omdat het helpt bij de opname van calcium. Vandaar dat de twee in onderzoek vaak samen worden bekeken.

Calcium haal je vooral uit zuivel en groene groenten zoals boerenkool en paksoi.

Je lichaam maakt vitamine D aan via zonlicht, dat is veruit de belangrijkste bron. Via voeding krijg je een kleine aanvulling, bijvoorbeeld uit vette vis en eieren. In de herfst en winter is de zon in Nederland echter niet sterk genoeg om voldoende aan te maken.

Wat je eet, hoe je slaapt, hoeveel stress je ervaart: het lijken losse dingen, maar ze beïnvloeden elkaar voortdurend.

Een drukke week met slechte slaap maakt je gevoeliger voor stress. Meer stress betekent vaak slechter eten. En slechter eten kan weer invloed hebben op hoe je je voelt in de luteale fase.

Daarom is het de moeite waard om ook naar je leefstijl te kijken.