Shilajit: werking, gebruik en veiligheid uitgelegd

Shilajit is een natuurlijke, harsachtige stof die op grote hoogte uit rotsspleten kan sijpelen. Je vindt het vooral in berggebieden zoals de Himalaya, waar het al eeuwenlang wordt verzameld en gebruikt.

De naam shilajit komt uit het Sanskriet en wordt vaak vertaald als 'overwinnaar van de rotsen' of 'vernietiger van zwakte'. Die naam verwijst naar de bijzondere manier waarop deze stof in de bergen ontstaat.

Van nature heeft shilajit een donkerbruine tot zwarte kleur en een bittere smaak. Het lost goed op in warm water.

Shilajit is geen plant, mineraal of dierlijk product. Het ontstaat als plantenresten en microben heel langzaam afbreken, diep tussen lagen gesteente. Dat duurt duizenden jaren.

Onder invloed van druk en wisselende temperaturen verandert dit materiaal in de donkere, harsachtige stof die we shilajit noemen (1, 2).

Omdat shilajit overal net iets anders ontstaat, verschilt de samenstelling per gebied. Shilajit uit de Himalaya is de bekendste variant en wordt ook het meest onderzocht.

De samenstelling van shilajit is behoorlijk complex. Wat erin zit, hangt onder andere af van het gebied waar het vandaan komt en van de manier waarop het wordt verwerkt (3).

Toch komen twee groepen stoffen vrijwel altijd terug: fulvinezuur en mineralen.

Fulvinezuur is een natuurlijke stof die ontstaat tijdens de afbraak van plantaardig materiaal. Je vindt het onder andere terug in bodems en organisch materiaal dat lange tijd heeft blootgestaan aan natuurlijke afbraakprocessen (4).

Binnen shilajit is fulvinezuur een van de meest besproken bestanddelen. Onderzoekers kijken onder andere naar hoe deze stof zich in het lichaam gedraagt. Veel vragen zijn nog onbeantwoord, dus er is meer onderzoek nodig voor duidelijke conclusies (5).

Naast fulvinezuur bevat shilajit van nature ook verschillende mineralen, waaronder ijzer, zink, magnesium, koper en mangaan (3, 4).

Hoeveel daarvan precies aanwezig zijn, verschilt sterk per herkomstgebied en product. Daardoor is shilajit minder geschikt als je gericht een specifiek mineraal wilt aanvullen.

Heb je bijvoorbeeld een verhoogde behoefte aan ijzer, magnesium of zink? Dan is een los, gestandaardiseerd supplement vaak een logischere keuze. Daarbij staat namelijk precies vermeld hoeveel je per dosering binnenkrijgt.

Nu je weet wat shilajit is en welke stoffen het bevat, vraag je je misschien af wat je ervan kunt verwachten.

Daar moet ik meteen een belangrijke kanttekening bij plaatsen: voor shilajit bestaan geen goedgekeurde gezondheidsclaims in de Europese Unie.

Daardoor mogen supplementenmerken geen gezondheidsvoordelen aan shilajit toeschrijven die niet officieel zijn beoordeeld.

Wat er wel is, is een groeiende hoeveelheid onderzoek naar de stoffen in shilajit.

Hieronder loop ik de belangrijkste onderzoeksgebieden één voor één langs.

Ook wordt onderzocht of de stoffen in shilajit betrokken kunnen zijn bij de energiehuishouding van het lichaam. Daarbij gaat veel aandacht uit naar fulvinezuur en naar processen die plaatsvinden in je cellen (8).

Vooral de mitochondriën spelen hierin een belangrijke rol. Dit zijn kleine onderdelen van je cellen die vaak worden omschreven als de energiefabriekjes van het lichaam. In deze mitochondriën wordt energie uit voeding en zuurstof omgezet in ATP (adenosinetrifosfaat).

Er is dus wel onderzoek naar gedaan, maar nog niet alle vragen zijn beantwoord. Meer onderzoek bij mensen is nodig om deze bevindingen verder te verduidelijken.

Shilajit wordt gebruikt door zowel mannen als vrouwen. Op dit moment is er echter weinig onderzoek gedaan naar het gebruik van shilajit bij vrouwen. Het beschikbare onderzoek richt zich vooral op mannen.

Daardoor is er nog beperkt bekend over het gebruik van shilajit door vrouwen en kunnen er op basis van het huidige onderzoek geen duidelijke conclusies worden getrokken.

Wil je je verder verdiepen in dit onderwerp? Bekijk dan ook mijn artikel over testosteron verhogen bij vrouwen. 

Daar lees je meer over de rol van testosteron bij vrouwen en wat daar op basis van de huidige kennis over bekend is.

Over shilajit en afvallen is nog maar weinig bekend.

In een paar vroege dierstudies is gekeken naar fulvinezuur en processen die betrokken zijn bij de stofwisseling (9).

Maar of dat ook bij mensen zo werkt, weten we niet.

De korte versie: er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar shilajit, maar veel vragen zijn nog niet beantwoord. De huidige wetenschappelijke kennis is daarom nog beperkt.

Wat opvalt als je de studies naast elkaar legt:

• Kleine studies - veel onderzoeken zijn uitgevoerd bij relatief kleine groepen deelnemers. Daardoor is het lastig om de resultaten te vertalen naar een grotere en meer diverse groep mensen.
• Financiering speelt soms mee - een deel van het beschikbare onderzoek is (mede) gefinancierd door fabrikanten van shilajit (6, 8). Dat betekent niet automatisch dat de resultaten onbetrouwbaar zijn, maar het is wel iets om rekening mee te houden.
• Veel onderzoek komt uit het lab - een deel van de kennis is afkomstig uit laboratorium- en dierstudies. Zulke studies leveren waardevolle inzichten op, maar zeggen niet altijd iets over wat er bij mensen gebeurt.
• Verschillen tussen producten - shilajit is geen gestandaardiseerde stof. De samenstelling en kwaliteit kunnen sterk verschillen tussen producten, waardoor onderzoeksresultaten niet altijd één op één vergelijkbaar zijn.

Shilajit blijft daarom een interessant onderwerp voor verder onderzoek. Tegelijk is het goed om de huidige kennis met enige voorzichtigheid te bekijken en realistische verwachtingen te houden.

Er is geen officieel vastgestelde dagdosering voor shilajit.

In de meeste studies bij mensen worden hoeveelheden gebruikt van 250 tot 500 mg gezuiverd extract per dag. Soms verdeeld over twee keer per dag.

Veel merken adviseren iets vergelijkbaars: 200 tot 500 mg per dag. Hoeveel precies hangt af van de samenstelling van het product en het gehalte aan fulvinezuur.

In onderzoeken wordt shilajit meestal ingenomen tijdens of direct na een maaltijd, samen met water.

Gebruik je een shilajit-hars? Dan kan het oplossen in warm water. Sommige mensen mengen de hars ook met thee of melk.

Capsules zijn vaak wat praktischer in gebruik, omdat je de hoeveelheid niet zelf hoeft af te meten. Bovendien weet je precies hoeveel shilajit je per capsule binnenkrijgt.

De meeste onderzoeken naar shilajit duren tussen de 6 en 12 weken. Over gebruik gedurende meerdere maanden of jaren is nog weinig bekend.

Daardoor is het nog niet duidelijk wat de gevolgen van langdurig gebruik zijn.

Een van de belangrijkste aandachtspunten bij het kiezen van een shilajit-supplement is de kwaliteit van het product.

Let bijvoorbeeld op de volgende punten:

1. Vermelding van het gehalte aan fulvinezuur - veel fabrikanten vermelden het gehalte aan fulvinezuur op het etiket. Dit geeft meer inzicht in de samenstelling van het product.
2. Onafhankelijke test op zware metalen - bij voorkeur is het product getest door een onafhankelijk laboratorium. Sommige fabrikanten stellen hiervoor een Certificate of Analysis (CoA) beschikbaar, waarin onder andere wordt gecontroleerd op verontreinigingen zoals lood, arseen en kwik.
3. Transparantie over herkomst en verwerking - betrouwbare aanbieders geven informatie over de oorsprong van het shilajit en de manier waarop het is gezuiverd en verwerkt.
4. Duidelijke ingrediëntenlijst - kies bij voorkeur voor een product met een overzichtelijke samenstelling en zo min mogelijk overbodige toevoegingen.

Supplementen zijn een aanvulling op een gezonde leefstijl, geen vervanging. Dat klinkt misschien logisch, maar juist bij shilajit is het goed om dit in je achterhoofd te houden.

Veel onderzoek naar energie, hormonen en vruchtbaarheid laat namelijk zien dat je basis het meeste uitmaakt. Denk aan je slaap, je voeding, hoeveel je beweegt en hoe je met stress omgaat.

1. Slaap - goed slapen speelt een rol bij van alles in je lichaam, ook bij je hormonen. Slaap je langere tijd te weinig? Dan wordt dat in studies in verband gebracht met veranderingen in je hormoonspiegels.
2. Voeding - eiwitten, vetten, vitamines en mineralen zijn overal bij betrokken in je lijf. Eet je gevarieerd? Dan geef je je lichaam die bouwstenen.
3. Beweging - vooral krachttraining komt vaak terug in onderzoek naar hormonen bij mannen. Ook hoe je lichaam is opgebouwd, speelt daarin mee.
4. Ontspanning - langdurige stress wordt in verband gebracht met veranderingen in je cortisol en je gevoel van welzijn. Meer weten? Lees ook ons artikel over cortisol verlagen.

Zie shilajit dus als een mogelijke aanvulling op een al stevige basis. Niet andersom.