Tongkat ali in Nederland: werking, risico's & alternatieven

Nee, ondanks het interessante onderzoek is tongkat ali in Nederland en de rest van de EU officieel niet toegestaan als voedingssupplement. Hoe dat precies zit, leg ik hier uit.

Omdat tongkat ali vóór 1997 nauwelijks op de Europese markt verkrijgbaar was, valt het onder de zogenoemde Novel Food-verordening.

Dat is Europese wetgeving die bepaalt dat nieuwe voedingsmiddelen eerst een veiligheidskeuring moeten doorstaan voordat ze verkocht mogen worden.

Die keuring heeft tongkat ali niet gehaald. EFSA concludeerde in 2021 dat de veiligheid niet kon worden vastgesteld, omdat onderzoek zorgen opriep over mogelijke genotoxiciteit.

Genotoxiciteit betekent dat een stof schade kan veroorzaken aan het genetisch materiaal in cellen, wat in sommige gevallen in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op mutaties en ziekteontwikkeling.

Op basis daarvan bleef een Europese markttoelating uit (9).

Omdat tongkat ali in de EU niet is toegestaan en de NVWA gebruik afraadt, is gebruik niet aan te bevelen. Toch is het product via webshops buiten de EU soms nog te bestellen.

Als je het tegenkomt, zijn dit de belangrijkste risico's om je bewust van te zijn:

1. Producten zonder onafhankelijke kwaliteitskeuring kunnen verontreinigd zijn met zware metalen zoals lood of kwik. Tongkat ali groeit in regio's waar mijnbouw en industrie de bodem kunnen belasten, en de plant neemt deze stoffen op via zijn wortels (11).
2. Niet-gestandaardiseerde extracten bevatten mogelijk wisselende hoeveelheden werkzame stoffen, waardoor de samenstelling onvoorspelbaar is.
3. Producten zonder analysecertificaat bieden geen garantie over zuiverheid of samenstelling.
4. Zeer goedkope producten zijn vaker ondergedoseerd of verontreinigd.

In wetenschappelijke studies worden meestal doseringen van 200 tot 400 mg per dag gebruikt van een gestandaardiseerd extract (4). Dit zijn ook de hoeveelheden waarbij de meeste effecten zijn onderzocht.

In wetenschappelijk onderzoek worden de meeste effecten gezien bij mannen die klachten ervaren die kunnen passen bij lagere testosteronwaarden (2):

• Aanhoudend lage energie of vermoeidheid
• Minder zin in seks
• Minder herstel na inspanning
• Stressgerelateerde vermoeidheid
• Verminderde vruchtbaarheid

Ook mannen van 40 jaar en ouder lijken in onderzoek vaker effecten te laten zien. Dat komt waarschijnlijk doordat testosteronwaarden met de leeftijd geleidelijk dalen, waardoor er meer ruimte is voor verandering.

Bij jonge mannen met al gezonde testosteronwaarden zijn de effecten in onderzoeken vaak beperkter of minder duidelijk aanwezig.

Tongkat ali wordt vaak genoemd naast kruiden als ashwagandha, maca, rhodiola en ginseng.

Dat is niet zo gek: deze kruiden worden allemaal onderzocht in relatie tot energie, vitaliteit, stress en mannelijk welzijn.

Omdat tongkat ali in Nederland niet is toegestaan als voedingssupplement, kijken veel mensen naar legale alternatieven die beter verkrijgbaar zijn en uitgebreider zijn onderzocht.

Dit zijn de bekendste opties:

Ashwagandha is een van de best onderzochte adaptogenen: kruiden die worden onderzocht in relatie tot stress en mentale balans.*

Daarom wordt ashwagandha vaak genoemd in dezelfde context als tongkat ali.

KSM-66 is het extract dat het vaakst in wetenschappelijk onderzoek wordt gebruikt en wordt gewonnen uit de wortel van de plant (14).

Maca is een knolgewas uit de Andes dat al eeuwen wordt gebruikt als voedingsmiddel en traditioneel kruidenmiddel.

In studies wordt maca regelmatig onderzocht in relatie tot libido en seksueel welbevinden bij mannen.*

Anders dan veel andere kruiden in deze categorie lijkt maca niet direct via testosteron te werken. Hoe het wel werkt, wordt nog onderzocht.

Rhodiola rosea is een adaptogeen dat vooral wordt onderzocht in relatie tot stressgerelateerde vermoeidheid en mentale prestaties.*

Omdat langdurige stress in verband wordt gebracht met lagere testosteronwaarden, wordt rhodiola ook in die context onderzocht.

Tongkat ali is een kruid met veelbelovend onderzoek achter zich, maar in Nederland en de rest van de EU is de verkoop ervan officieel verboden.

De reden daarvoor is serieus: Europese toezichthouders zagen in onderzoek signalen van mogelijke DNA-schade, en dat is voor hen voldoende reden om geen markttoelating te verlenen.

Dat betekent niet dat er geen goede alternatieven zijn. Kruiden als ashwagandha, maca, rhodiola en ginseng worden op vergelijkbare gebieden onderzocht, zijn goed verkrijgbaar en vallen binnen de Europese regelgeving.

Aangevuld met de juiste voedingsstoffen zoals zink, vitamine D3 en magnesium heb je een solide basis voor de mannelijke hormoonhuishouding.

En uiteindelijk geldt altijd: supplementen en leefstijl versterken elkaar. Goede slaap, krachttraining, voldoende eiwitten en stressmanagement vormen samen met de juiste supplementen de beste basis.

Wil je verder lezen? Bekijk dan het overzicht testosteron supplementen of ontdek meer over adaptogenen.